Het slavernijverleden is ons slavernijverleden

Maandag 1 juli herdacht de gemeente De Bilt het slavernijverleden op Jagtlust in Bilthoven. Het programma bestond uit een terugblik door burgemeester Sjoerd Potters en diverse voordrachten. Aan het einde van de bijeenkomst werd onder muzikale begeleiding de Keti koti - vlag gestreken.  

Zondag 30 juni werd gevierd dat op 1 juli 1863 formeel een einde kwam aan de slavernij; zowel in Suriname als op de eilanden in het Caribisch gebied, die deel uitmaakten van het Koninkrijk. Burgemeester Potters: ‘Het verbreken van de ketenen, de afschaffing van de slavernij, is een mijlpaal in onze moderne geschiedenis. Het is de overwinning van de menselijkheid op ontmenselijking. Van gelijkwaardigheid op je superieur voelen ten opzichte van een ander. Van het besef dat ieder mens autonoom is en alleen zichzelf toebehoort, op de overtuiging dat een mens het bezit kon zijn van iemand anders. Het was de overwinning van wat moreel juist was op wat wettelijk niet verboden was’.

Wetten

Potters vervolgde: ‘We hebben wetten nodig om wat moreel juist is, stevig in onze samenleving en in ons gedrag te verankeren. Zoals de Emancipatiewet en zoals onze grondwet, die in Artikel 1 ondubbelzinnig verklaart, dat discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, handicap, seksuele gerichtheid of op welke grond dan ook, niet is toegestaan. Maar we weten óók, dat wetten niet voldoende zijn. Dat mechanismen die aan discriminatie ten grondslag liggen, hardnekkig zijn. En we weten dat het lef en moed vraagt om je uit te spreken tegen wat wettelijk is verboden, maar toch gebeurt’.

Lef en Moed

‘Veel tot slaaf gemaakten toonden voorafgaand aan 1 juli 1863 lef en moed. Zij gingen ‘creatief’ in verzet, binnen de mogelijkheden die zij hadden. Zij ontwikkelden codes en geheimtaal om hun boodschap krachtig uit te dragen: slavernij is fout. Vrouwen spraken zich uit door hun angisi (hoofddoek) op een bepaalde manier te vouwen. En door zwangerschappen te voorkomen of te beëindigen voorkwamen zij, dat plantagehouders steeds over een nieuwe generatie arbeidskrachten konden beschikken. Muzikanten zongen verhalen over ontsnappingen en opstanden, die alleen begrijpelijk waren voor ingewijden en de goede verstaander. Mensen voerden ogenschijnlijk onschuldige theateropvoeringen op, waarmee zij gebeurtenissen aan de kaak stelden. Zo herhaalden zij hun boodschap keer op keer: slavernij is fout’. 

Vorig jaar

Potters verwees naar de herdenking in 2023 , toen de onderzoekers Dick Berents en Anne Doedens hun bevindingen deelden over De Bilt en zijn slavernijverleden. Een onderzoek waarvan hij zei: ‘We kunnen dit niet alleen maar ter kennisgeving aannemen. Dit rapport dwingt ons én nodigt ons uit, om te erkennen dat er verkeerde keuzes zijn gemaakt. En dat racisme en discriminatie nog altijd voorkomen in onze samenleving. Het rapport was een uitnodiging om hierover met elkaar in gesprek te gaan. In dit herdenkingsjaar heb ik gemerkt hoe moeilijk dit gesprek is. Hoe moeilijk het is om iedereen erbij te betrekken. Laten we ons realiseren dat het slavernijverleden ons slavernijverleden is. En dat de toekomst onze gezamenlijke toekomst is. Die toekomst maken we samen door dat moeilijke gesprek aan te gaan. En door vandaag iedereen te herdenken, die zo geleden heeft onder de slavernij. We zijn vorig jaar hiermee gestart, laten we vooral zorgen dat het een vaste waarde in onze Biltse gemeenschap wordt. Het vraagt meer dan éénmaal hier aandacht voor te vragen’. 

door Henk van de Bunt