Wonen in hennep: biobased wordt booming, programma building balance

PROVINCIE ‘We gaan van beton en glaswol naar hout en hennep om huizen te bouwen. Het grote opschalen naar duurzame woningbouw is gestart!’ stelt Nienke Binnendijk van het programma Building Balance enthousiast. Lekker wonen in een duurzaam huis met een fijn binnenklimaat en tegelijkertijd de CO2-uitstoot fors terugbrengen, dat is de belofte van biobased bouwen. De bouwsector is wereldwijd verantwoordelijk voor maar liefst 11 procent van de CO2-uitstoot. Building Balance versnelt de transitie naar biobased bouwen met steun van de provincie Utrecht, vier ministeries en zes andere provincies. 

‘We gaan van plant naar pand, hier groeien onze nieuwe wijken!’ zei demissionair minister Hugo de Jonge van Volkshuisvesting treffend over de nieuwbouwwijken met biomaterialen. Het Rijk investeerde eind 2023 tweehonderd miljoen euro in de Nationale Aanpak Biobased Bouwen. De provincie Utrecht wil net als het Rijk een snelle transitie naar een circulaire samenleving en investeert daarom in Building Balance. De teelt van vezelgewassen, zoals hennepvezel, moet landelijk van 2.000 hectare nu, naar 50.000 hectare in 2030.

Grote CO2-uitstoot

Bij de bouw van een gemiddeld Nederlands rijtjeshuis is de uitstoot zo’n 45 ton CO2. Met biobased bouwen gaan dat naar ongeveer tien procent van die uitstoot en tegelijkertijd slaat een huis uit natuurlijke materialen zo’n 50 ton CO2 op. Van hennep, hout, vlas en olifantsgras worden isolatiematerialen gemaakt, maar ook bijvoorbeeld constructieplaten voor prefab-wanden. 

Biobased huis ademt

Op bescheiden schaal wordt al biobased verbouwd. Bioboer Joris van der Worp teelt bijvoorbeeld de vezelgewassen hennep en sorghum. Pionieren met biobased gewassen gaat met vallen en opstaan. Joris: ‘De natuur heb je niet in de hand. Mijn sorghum-oogst is vorig jaar mislukt, het was veel te nat en daarna weer te droog. Maar een akkerbouwer heeft geduld, wij kijken over een langere periode. Al met al zie ik grote potentie in vezelgewassen, want je kan er een goede boterham mee verdienen, zodra we weten hoe we de vezelgewassen goed kunnen verbouwen. Het is dan een prachtig alternatief voor bijvoorbeeld veehouders die willen omschakelen.’

Een sprintje trekken

Nienke Binnendijk vindt ook dat dit het moment is om te schakelen: ‘We gaan weg van vervuilend beton en glaswol en razendsnel richting duurzame materialen.’ Nienke is sinds september 2023 een van de drie ketenregisseurs van Building Balance in de provincie Utrecht. Zij moeten de ‘keten’ klaar gaan maken voor de massale bouw van woningen met natuurlijke materialen. Dit valt onder het convenant Toekomstbestendig Bouwen van de provincie Utrecht met ambitieuze afspraken om sneller en goedkoper duurzame woningen te bouwen. Nienke: ‘Mijn taak is onder andere om woningcorporaties, projectontwikkelaars, materiaalverwerkers en boeren met elkaar te verbinden en drempels weg te nemen zodat de vraag en het aanbod vergroot worden. In 2030 moet maar liefst 30 procent van de nieuwbouwhuizen voor minimaal 30 procent uit biobased materialen bestaan, waaronder veel hout. Een behoorlijke onderneming, want op dit moment wordt nog maar twee procent van de huizen geheel of gedeeltelijk biobased gebouwd.’

Goed in opschalen

Nienke gelooft dat de ambitie gehaald kan worden: ‘Wij zijn in Nederland goed in opschalen. De kennis is er, want biobased bouwen doen we op kleine schaal al decennia. Dus het is een kwestie van bij elkaar aan tafel gaan zitten, kennis opdoen en afspraken maken binnen de keten. Iedereen heeft dezelfde vraag; ‘Hoe dan?’ Daar kom ik in beeld; ik koppel de partners en help ze aan kennis en praktijkvoorbeelden. Verder organiseren we bijvoorbeeld informatiemomenten voor boeren en kunnen woningcorporaties bij elkaar in de keuken kijken. We werken toe naar bouwen met zoveel mogelijk vezels van eigen bodem.’

Haalbaar maken

Binnendijk pleit ook voor een goed verdienmodel voor de boeren: ‘Boeren moeten weten waarop ze kunnen rekenen als ze vezelgewassen gaan verbouwen. Daarom zijn er nu afspraken nodig over de verdiensten. In Brabant is een ingroeimodel met de woningbouwcorporaties afgesproken, waarbij ze jaarlijks een vast percentage vezelgewas afnemen van de boeren. Verder zijn het netwerk, de kennis en de regelgeving van de provincie Utrecht in deze transitie belangrijk en zijn we bezig met de koolstofcertificering voor de ketens. Je moet de boeren belonen voor het opslaan voor koolstof in de vezelgewassen, dat gebeurt nu nog niet.’

Nienke: “Je hebt een paar grote regionale partijen per sector nodig, de koplopers. Die zijn al aan boord en zij gaan het systeem goed opzetten met onze hulp. Dan volgt de rest daarna.’