Verborgen schat vol kunst

door Henk van de Bunt

Wie afgelopen zaterdag tijdens Open Monumentendag de Onze Lieve Vrouw van Altijddurende Bijstandkerk aan de Gregoriuslaan in Bilthoven binnenstapte, keek waarschijnlijk met andere ogen naar het interieur. Kunsthistorica Korine Hazelzet nam bezoekers tijdens haar rondleidingen mee in het bijzondere verhaal achter de kerk en vooral achter de vele kunstwerken die er bijna honderd jaar geleden een plaats kregen.

De OLV-kerk is in 1926 ingewijd. De parochie zelf was al in 1923 opgericht. Het kerkgebouw vertoont invloeden van de Amsterdamse School. Maar volgens Hazelzet zit de grootste bijzonderheid in de combinatie van architectuur en kunst die de kerk zo waardevol maakt.

Een kerk vol moderne kunst

In de jaren tussen de twee wereldoorlogen werkten verschillende kunstenaars mee aan het interieur. Het resultaat is een bijzonder gaaf bewaard gebleven ensemble van religieuze kunst uit het interbellum. De Duitse beeldhouwer en keramist Adam Winter nam daarbij een belangrijke plaats in. Hij maakte voor de Bilthovense kerk maar liefst zeventien heiligenbeelden en vijf reliëfs.

Juist het verhaal van Winter maakt de geschiedenis van de OLV-kerk extra interessant. De kunstenaar werd in Duitsland na de machtsovername van de nazi’s in 1933 ontslagen als docent. Zijn werk voor de Bilthovense kerk kreeg daardoor een bijzondere betekenis. Maar Winter was zeker niet de enige kunstenaar die zijn sporen in de kerk naliet. Ook kunstenaars als Otto van Rees, Matthieu Wiegman en Jaap Mes droegen bij aan het interieur. Daarmee werd de kerk een ontmoetingsplaats van verschillende vormen van moderne religieuze kunst.

Bijna honderd jaar later

Hazelzet noemt de katholieke kunst van het interbellum ook een interessante, maar ingewikkelde periode. Het was een tijd waarin kunstenaars experimenteerden met nieuwe vormen, terwijl Europa tegelijkertijd steeds verder werd meegesleurd richting politieke en maatschappelijke onzekerheid. Juist doordat de OLV-kerk zo veel van haar oorspronkelijke interieur heeft behouden, is het verhaal van Hazelzet meer dan een geschiedenisles. Dat was ook de aanleiding voor de tentoonstelling die Hazelzet in 2023 samenstelde ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van de parochie. Daarbij werd uitgebreid aandacht besteed aan de geschiedenis van de kerk en haar bijzondere collectie religieuze kunst.

Kunst

Tijdens Open Monumentendag, kregen bezoekers opnieuw de gelegenheid om met andere ogen naar die kunst te kijken. De OLV-kerk blijkt dan niet zozeer een oude kerk met een aantal kunstwerken, maar eerder een bijzonder compleet bewaard gebleven kunstensemble uit een bewogen periode. En misschien was dat wel de grootste verrassing van de rondleiding van Korine Hazelzet: wie rustig om zich heen kijkt, ontdekt dat bijna honderd jaar geschiedenis hier nog gewoon aan de muren, in de beelden en in het interieur aanwezig is.