Dorpskerk Maartensdijk

door Henk van de Bunt

Ook de Dorpskerk van Maartensdijk was tijdens Open Monumentendag geopend. Bezoekers konden er rondleidingen volgen en kennismaken met een kerkgebouw waarvan de geschiedenis teruggaat tot de 15e eeuw.

Gids Harry Prosman vertelde: ‘De kerk staat al eeuwen midden in het dorp en is nog altijd volop in gebruik. Iedere zondag - en soms ook doordeweeks - komen mensen hier samen om te luisteren naar Gods Woord, te bidden en te zingen. Het is daarmee niet alleen een monument, maar vooral een levende kerk waar iedereen welkom is.

Middeleeuwen

De oorsprong ligt in de middeleeuwen. Maartensdijk behoorde aanvankelijk tot de parochie van de Jacobikerk in Utrecht. Vanaf de 12e eeuw werd het veengebied tussen Utrecht en Hilversum ontgonnen. Langs de Sint Maartensdijk, de huidige Dorpsweg, ontstond een groeiende gemeenschap van boeren en veenarbeiders. Rond 1465 werd begonnen met de bouw van de Sint Jacobskapel. Het koor vormt het oudste deel van de huidige kerk. Later volgden het schip, de transepten en de toren.

Zelfstandig

Rond 1550 werd Maartensdijk een zelfstandige parochie. Na de Reformatie kreeg de kerk een protestants karakter en kwam de verkondiging van het Woord centraal te staan. Dat is nog altijd zichtbaar in de prominente plaats van de preekstoel. De eikenhouten preekstoel dateert uit de 18e eeuw en is rijk versierd met houtsnijwerk, waaronder hoofdjes en leeuwenkopjes. De versieringen werden ooit verwijderd omdat men dacht dat ze te veel aan beeldenverering deden denken. Later bleek dat ze waarschijnlijk verwijzen naar het visioen van de profeet Ezechiël. Rond 1980 werd de kansel grondig gerestaureerd. Ook de koperen lezenaar uit 1715 is bijzonder. Hij wordt nog steeds tijdens de erediensten gebruikt. Hetzelfde geldt voor de muziek: het huidige orgel werd in 1969 gebouwd door Van Vulpen uit Utrecht en is later gerenoveerd.

Brand

De kerk kende ook roerige tijden. In 1692 verwoestte een brand de pastorie en een deel van de toren. De toren werd later herbouwd. Tegenwoordig is die eigendom van de gemeente De Bilt. Dat gaat terug tot de tijd van Napoleon, toen kerktorens in overheidshanden kwamen vanwege hun mogelijke strategische betekenis. De huidige klok dateert uit 1949. De vorige klok werd op 3 maart 1943 tijdens de Tweede Wereldoorlog uit de toren gehaald. Nog altijd klinkt iedere zondag het klokgelui als uitnodiging voor de kerkdienst. Ook bij rouw- en trouwdiensten en bij bijzondere gebeurtenissen in het dorp laat de klok van zich horen.

Een monument dus, maar zeker geen museum. De eeuwenoude voorwerpen en het gebouw hebben nog steeds een functie in het kerkelijk leven. En wie nieuwsgierig is naar de kerk, hoeft geen lid te zijn om een dienst bij te wonen. De deuren staan open. Iedereen is welkom’.