Toen, later en nu

Het laatste nummer voor de eeuwwisseling (dec.1999) van het tijdschrift St. Maerten van de Historische Vereniging Maartensdijk is volledig gewijd aan ‘Honderd jaar in beeld en woord’ van de toenmalige redacteuren Koos Kolenbrander en Maurits Schmidt.

door Henk van de Bunt

Zij introduceerden zich op de grens van 1999 en 2000: ‘Stilaan ontwaakt de nieuwe eeuw in Maartensdijk. Zo zal het straks ook gaan, maar er is dan zelfs sprake van een nieuw millennium. Het centrum van het dorp is verplaatst van kerk naar nieuwbouwwijk. De ochtendfiles langs de Dorpsweg zullen nog wat aangroeien. Toch is en blijft het een boerengemeente, met haar vier kernen ‘zo schoon gelegen in het Groene Hart van Nederland’.

Een werkelijk gevaar ligt op de loer: haalt de gemeente het einde van de volgende eeuw, of zelfs maar van het volgende decennium? Zij die boven ons gesteld zijn, broeden al vijf jaar op de opsplitsing tussen De Bilt en Maarssen. Ons stil verweer is de beschrijving, in beeld en tekst, van het ene, ongedeelde Maartensdijk, zoals het ergens in deze eeuw ontstond’.

Nu vullen we beelden en woorden van de 20ste eeuw (‘toen’) en van december 1999 (‘later’) aan met ‘nu’ gemaakte opnamen. 

In 1970 werd korenmolen De Hoop afgebroken. De molen was behalve bedrijfscentrum ook sociaal ontmoetingspunt. De molenaar maalde het door de dorpelingen zelf verbouwde graan, hij verkocht veevoer en tuinbenodigdheden. Zo was de molen plaats van samenkomst voor mannen, zoals de winkeltjes voor vrouwen en de kerk op zondag voor iedereen. 

De in de jaren dertig gebouwde arbeiderswoningen achteraan rechts (en links) op de Molenweg hebben iets heel bijzonders. Het stenen kippenhok is standaard onderdeel van het huis, aan de zijgevel mee opgetrokken in steen, met een eigen pannendakje. Elk huis had een diepe achtertuin, want ieder verbouwde zijn eigen groente. 

Nadat in 1920 eindelijk de Wet op het Bijzonder Onderwijs is aangenomen, opende in 1923 de School met den Bijbel aan de Molenweg. Evenals in de andere kernen wordt dit schooltype een geduchte concurrent van de eeuwenoude Openbare School, die in dat jaar maar zeventien kinderen overhield. In 1955 komt er, achter de school met de Bijbel, een christelijke kleuterschool bij.

1999: De woningen met de kippenhokjes staan er nog. Maar er is geen kip meer te bekennen. De huisjes zijn doorgaans bij de woning getrokken. Ook de diepe achtertuinen leveren nauwelijks nog puikbeste Rode Parelen, snijbiet en tuinbonen. De Molenweg leidt nu naar het Groene-Kruisgebouw aan de Marijkeiaan. Nadat de huishoudschool aan de Irenelaan opgedoekt was, trok de School met den Bijbel in dat pand. Het oude schoolgebouw huisvest nu een architectenbureau.