Bijzondere gebouwen inDe Bilt openen hun deuren

Open Monumentendag De Bilt staat op zaterdag 13 september in de gemeente De Bilt in het teken van het landelijke thema ‘Erfgoed en Architectuur’ met als slogan ‘Gebouw(d) om te blijven’. Het thema benadrukt de waarde van historische gebouwen en nodigt uit om na te denken over de toekomst van deze gebouwen.

door Henk van de Bunt

Met dit thema in gedachten heeft Comité Open Monumentendag De Bilt een mooie selectie gemaakt van bijzondere gebouwen in de gemeente. Er is op zaterdag 13 september een gevarieerd programma in de kernen van De Bilt. Tussen 11.00 en 17.00 uur kunnen 14 locaties worden bezocht. Er zijn tentoonstellingen, rondleidingen en muziekoptredens bij de opengestelde monumenten.

Start

Om 10.00 uur geeft Burgemeester Maarten Haverkamp tijdens een speciale openbare bijeenkomst het startsein voor de Open Monumentendag in De Woudkapel aan de Beethovenlaan in Bilthoven. Vanaf deze locatie kan met het programmaboekje en routekaartje worden gestart naar de overige 13 locaties. 

Bij het gemeentehuis, bibliotheken, Bilthovense Boekhandel en andere winkels en horeca in de gemeente is, zolang de voorraad strekt, een programmaboekje met achtergrondinformatie over de locaties en activiteiten verkrijgbaar. Op Monumentendag zelf ligt het programmaboekje uiteraard ook bij de deelnemende locaties. Locaties uit verschillende kernen zijn bijvoorbeeld:

Kapel Berg en Bosch

Sanatorium Berg en Bosch was ooit het grootste van Nederland. Het werd gebouwd in een tijd waarin tuberculose een gevaarlijke volksziekte was. De katholieke Arbeidersbeweging steunde de bouw en de verpleegsters waren Dominicanessen. Daarbij paste ook aandacht voor de katholieke eredienst. Net als de andere gebouwen is de kapel in de stijl van de Delftse School gebouwd. In de zijgevels bevinden zich spitsboogvormige vensters met glas-in-loodramen. In 1933 nam men het sanatorium en de kapel in gebruik. In de jaren zestig werd op park Berg en Bosch het algemeen ziekenhuis gevestigd. Na het faillissement van het ziekenhuis is het tegenwoordig een bedrijvenpark voor ondernemingen in de gezondheidszorg en de sociale dienstverlening. 

Maartensdijk

Het kerkgebouw aan de Dorpsweg 40 in Maartensdijk is rijksmonument en vormt al eeuwen het hart van het dorp en dateert oorspronkelijk uit de vijftiende eeuw. Ooit stond hier de gotische Sint Jacobskapel uit 1465. In de zestiende eeuw werd deze kapel uitgebreid tot het huidige laatgotische kerkgebouw. De kerk en de robuuste toren dateren uit circa 1555, waarbij het oude koor nog steeds herkenbaar is als deel van het huidige gebouw. De toren - eigendom van de gemeente De Bilt - meet 18 meter tot aan de omloop en 26 meter inclusief spits; deze is vanwege de bouwkundige staat niet te beklimmen. De kerk is geopend tussen 10.30 en 16.30 uur, er worden meerdere rondleidingen verzorgd,  telkens gevolgd door een orgelbespeling.

Molen De Kraai in Westbroek

De huidige molen is afkomstig uit Amsterdam en dateert uit 1839. Daar heeft hij gestaan op het bolwerk Sloterdijk en heette eveneens ‘De Kraai’. Sinds 1881 staat de molen in Westbroek. Tot 1956 was ‘De Kraai’ als windkorenmolen in gebruik. Zware stormen in 1953 en 1954 hadden grote schade aangericht aan kap en staart. In 1958 vond mede daarom een uitgebreide restauratie plaats, waarbij de molen ingericht werd voor elektriciteit-opwekking. In april 1970 kwam de molen door defecten tot stilstand, o.a. doordat de stroom-generator de constructie van de molen te veel belastte. Anno 2008 was de molen aan een hele grote herstelbeurt toe. In 2012 was de molen zover hersteld dat er weer kon worden gedraaid. De installatie om elektriciteit op te wekken is nog aanwezig maar kan niet meer als zodanig worden gebruikt. De huidige Molenaar Ron Leeuwen- kamp, laat de wieken weer regelmatig zijn rondjes maken.

Huize Voordaan in Groenekan

Aartsbisschop Frederik Schenk van Toutenburg liet in de 16e eeuw op deze plek aan de Bisschopswetering - de huidige Groenekanseweg in Groenekan - het jachthuis Voortaen bouwen. In de 17e eeuw werd het jachthuis vervangen door een landhuis, een ‘Heerenhuis’. Een bekende bewoner was de Amsterdamse lakenhandelaar Abraham Calkoen, wiens familie ook een grafkelder heeft op de Groenekanse begraafplaats. In 1902, na afbraak van het Heerenhuis, werd het huidige huis Voordaan in neo-classisistische stijl gebouwd. Het landhuis werd door de Utrechtse familie Grothe als zomerverblijf gebruikt. Na het overlijden in 1919 van Willem Grothe heeft zijn weduwe Frederique van Hengst grote delen van het landgoed verkocht aan een projectontwikkelaar. Het parkbos werd in kavels verdeeld en zo ontstond het villadorp Groenekan. In de hoek van de voortuin bevindt zich het beeld ‘Het zittend Meisje’ van beeldhouwer Charles Weddepohl uit Hollandsche Rading.

Zuiderkapel

Bilthoven - toen nog De Bildt-Station - ontstond aan het begin van de twintigste eeuw als een forensengemeente met een gemêleerde bevolking, die een duidelijk andere samenstelling had dan het dorp De Bilt. Dat verschil kwam onder meer tot uitdrukking in de geloofsbeleving; inwoners hadden in Bilthoven weinig affiniteit met de gereformeerd-hervormde gemeente in De Bilt. Ze verlangden in het jonge dorp naar een eigen kerk. Daarvoor werd in 1916 de Stichting Nederduitsch-Hervormde Evangelisatie- vereeniging ‘De Biltsche Kapel’ opgericht. Die zorgde er in hetzelfde jaar voor dat er een kapel werd gebouwd aan de Boslaan naar ontwerp van architect Jan Stuivinga uit Zeist. Hij ontwierp de Zuiderkapel in de stijl van de Amsterdamse School, waarvan ook de Woudkapel in Bilthoven-Noord een voorbeeld is. Op tweede kerstdag 1916 werd de kapel, als eerste kerkgebouw van Bilthoven, in gebruik genomen. In 1935 werden twee zijvleugels aangebouwd, weer naar ontwerp van bureau Stuivinga. In 1952 werd de naam in Zuiderkapel veranderd.

Kijk hier voor het programmaoverzicht