De herfst is in aantocht

De temperaturen van de afgelopen week associëren we niet direct met de herfst, de buien met de hevige windvlagen wél. En als je goed oplet dan zie je de eerste paddenstoelen al uit de grond piepen.

Zo kan je, na een regenbui, zomaar op kleine witte bolletjes in het gras stuiten. Ze lijken uit het niets te zijn verschenen. Toch was de schimmel onder de grond al aanwezig. Wat nu boven de grond komt, is het vruchtlichaam: het deel waarmee de schimmel sporen verspreidt. De rest, een netwerk van fijne schimmeldraden, blijft meestal onzichtbaar.

Regen als startsein

Paddenstoelen zijn er het hele jaar door, maar in de herfst krijgen veel soorten de omstandigheden die ze nodig hebben om zichtbaar te worden. De bodem is vaak nog warm, terwijl regen en dauw voor voldoende vocht zorgen. Dat is een belangrijke combinatie. Een paddenstoel bestaat voor een groot deel uit water en kan bij droogte nauwelijks groeien. Ook komt er in het najaar steeds meer organisch materiaal beschikbaar, zoals afgevallen bladeren en dood hout. Voor veel schimmels is dat voedsel.

Dat verklaart ook waarom een paar flinke buien soms ineens een heleboel paddenstoelen opleveren. Het mycelium, de zwamvlok onder de grond, was er al. Zodra de omstandigheden gunstig zijn, kan de schimmel vruchtlichamen vormen. Bij sommige soorten gaat dat opvallend snel. Wie vandaag niets ziet, kan een paar dagen later opeens tientallen exemplaren ontdekken.

De eerste paddenstoelen verschijnen dus niet omdat de herfstkalender dat voorschrijft, maar omdat temperatuur en vochtigheid samen een geschikt moment vormen. Een warme nazomer met regelmatig regen kan daarom al vroeg een paddenstoelenseizoen opleveren. Een droge periode kan het juist uitstellen.

Kleine witte bolletjes in het gras

Vooral kleine bovisten verschijnen nu al in het gras. Ze hebben geen gewone hoed met een steel, zoals een vliegenzwam of een champignon. De sporen zitten binnenin het bolvormige vruchtlichaam. Naarmate de paddenstoel ouder wordt, verandert de kleur en komt het sporenpoeder vrij. Bovisten zijn niet uitsluitend aan de herfst gebonden. Sommige soorten kunnen al eerder in het jaar verschijnen, afhankelijk van de omstandigheden. De bekende witte reuzenbovist is een grotere verwant die vaak in weilanden wordt gevonden. Die kan uiteindelijk een indrukwekkende omvang bereiken, maar begint eveneens als een klein vruchtlichaam.

Ontdekken

In bossen zijn de eerste herfstsoorten vaak te vinden op of rond bomen. Denk aan vliegenzwammen, die meestal in de buurt van bomen groeien, en aan verschillende russula’s, melkzwammen en andere soorten die met bomen samenleven. De schimmel helpt de boom bij het opnemen van water en mineralen en krijgt daarvoor suikers terug. 

Op dood hout verschijnen weer andere soorten. Daar kunnen bijvoorbeeld zwammen groeien die het hout afbreken. Dat is belangrijk werk in de natuur: schimmels helpen bij het opruimen van dood materiaal en het terugbrengen van voedingsstoffen in de bodem.

Verspreiden

De paddenstoel zelf is vooral bedoeld om sporen te verspreiden. Die sporen kunnen door de wind worden meegenomen en op een geschikte plek een nieuwe schimmel laten ontstaan. Dat maakt paddenstoelen ook zo interessant voor natuurliefhebbers. Ze zijn niet alleen mooi om te zien, maar spelen een belangrijke rol in de kringloop van de natuur. Zonder schimmels zouden bladeren, takken en ander dood materiaal zich veel minder snel afbreken.

Wie nu al goed oplet, zal merken dat de herfst niet pas begint wanneer de bladeren vallen. Onder de grond is het seizoen dan allang begonnen.