Lofzang op Landgoed Jagtlust

Onafhankelijke experts schrijven rapport

door Henk van de Bunt

Stichting Behoud Jagtlust vraagt al sinds zomer 1922 om de monumentenstatus van Landgoed Jagtlust; een collegebesluit voor het zomerreces 2024 bleef uit.

Onafhankelijke erfgoedexperts van het Rotterdamse bureau Contrei schreven in opdracht van het Biltse college van Burgemeester en Wethouders een rapport over de historische en maatschappelijke waarden van Landgoed Jagtlust; het onafhankelijk rapport leest als een lofzang op Landgoed Jagtlust. 

Deskundigheid
Karel Beesemer, initiator van de Stichting Werkgroep Behoud Jagtlust, die al in de zomer van 1922 de noodzaak van monumentenbescherming aankaartte vanwege plannen om de iconische witte villa en Bilts gemeentehuis een andere bestemming te geven of misschien zelfs te verkopen, zegt zwaar onder de indruk te zijn van het rapport; ‘Vaak zijn redengevende beschrijvingen voor aanwijzing tot monument een stuk of vijf velletjes. Maar hier ligt met 25 pagina’s beschrijving van historie, gebouw en park, een mooi stuk werk waarvoor historici, architecten en landschapsdeskundigen hun petje afnemen. Verder maken nog 31 bladzijden met kaarten, oude prenten en recente foto’s heel duidelijk welke historische schat hier in de Bilt staat’.

Beschermen
Beesemer schreef in 2002 een monografie over Jagtlust en ziet dit rapport als een gedegen uitbreiding; ‘Als Behoud Jagtlust staan wij achter de conclusies van het Contrei onderzoek. De erfgoedexpert Marcel van Winsen en landschapsarchitect Anja Guinee hebben puik werk verricht. Wel hebben we nog op- en aanmerkingen; een belangrijke daarvan is dat ook de Overplaats aan de oostkant van de Soestdijkseweg (groene ruimte, in bescherming bij Utrechts Landschap) en de Tuinmanswoning (al gemeentelijk monument) bij aanwijzing tot monument betrokken moeten worden. Het gaat immers om het geheel van de historische kern van Landgoed Jagtlust dat behouden moet worden’. Beesemer wil nog benadrukken heel blij te zijn dat de oudste vereniging van erfgoedbeschermers in Nederland - Bond Heemschut - zich onlangs achter het streven van Behoud Jagtlust heeft geschaard.

Copijn 
Historica Ellen Drees is al sinds de jaren tachtig geïnteresseerd in de lokale geschiedenis en heeft hierover tal van publicaties op haar naam staan; ‘De bijdrage van de familie Copijn aan het ontwerp van het park in Engelse landschapstijl is nog steeds duidelijk zichtbaar. Wel maken de rapporteurs duidelijk dat de situering van woningbouw en parkeerterreinen in de vorige eeuw afbreuk heeft gedaan aan de zichtlijnen die voor buitenplaatsen zichtbaar zijn. Impliciet geven de schrijvers aan dat het historische padenstelsel en de historische boomgroepen hersteld en beter zichtbaar gemaakt kunnen worden.’

Verbouwing tot gemeentehuis
De rapporteurs loven de verbouwing voorafgaande aan de ingebruikname tot gemeentehuis. Ellen Drees: ‘Het beroemde architectenbureau Briët en Hanrath heeft die opdracht gerealiseerd. De onafhankelijke onderzoekers roemen de verbouwing, maar betreuren dat de publieke tribune bij een laatste verbouwing weggehaald, c.q. onzichtbaar is gemaakt’. Ellen Drees bepleit snelle actie om dit historische erfgoed te beschermen en zo mogelijk te herstellen.

Bedreigingen
Anne de Boer, een van de woordvoerders van de Stichting Behoud Jagtlust, vindt het jammer dat het gesprek met het college met horten en stoten verloopt; ‘Ons werd aangegeven dat na ontvangst van het rapport Contrei, het advies van de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit (expertisecentrum MooiSticht) ook snel binnen zou zijn en dan een besluit van het college voor de zomer verwacht mocht worden. Dat is dus toch niet gebeurd’. De Boer, die in recent verleden raadslid en fractievoorzitter van GroenLinks was (2006-2018) kent het klappen van de zweep. Hij wijst op de hoeveelheid plannen die voor Landgoed Jagtlust in de koker zitten: ‘Het college wil Jagtlust als bestuurscentrum opheffen en een nieuwe bestemming geven. En ook verkoop is nog steeds niet nadrukkelijk uitgesloten’.

Woningen
Verder is er het plan voor tijdelijke woningen die voor tien jaar op de voormalige Kwekerij moeten staan, maar waarvan ook onderzocht wordt of dit een permanent bestemming moet worden. En dan zijn er ook nog de voorstellen voor sloop, vernieuwbouw of renovatie van het administratiekantoor met als mogelijk gevolg tijdelijke (container-)huisvesting elders op het terrein. De Boer: ‘Ik begrijp dat het niet alleen de inwoners maar ook de raadsleden begint te duizelen. De politieke druk wordt opgevoerd om in september al over al deze zaken te besluiten. Onze inzet als Behoud Jagtlust is dat eerst de monumentale en natuurwaarden van het Landgoed Jagtlust worden vastgelegd. Dat moet de basis zijn. Niet andersom, dat bestaande plannen bepalen wat nog monumentale en natuurwaarde heeft’.

Anne de Boer verzucht tenslotte: ‘We hebben het college laten we weten dat we ruim tijd nodig hebben om voorstellen te kunnen beoordelen. Dat gaat niet in een zomerreces. Dat geldt niet alleen voor Behoud Jagtlust als aanvrager van de monumentenstatus. Het is logisch dat alle inwoners goed geïnformeerd willen worden over de achtergronden, redenen van plannen en de mogelijkheden voor de toekomst voor een monumentaal en groen Landgoed Jagtlust’.

Ook de Overplaats aan de oostkant van de Soestdijkseweg dient bij de aanwijzing tot monument betrokken worden.