Open Monumentendag een en al veerkracht

door Henk van de Bunt

De opening van Open Monumentendag werd afgelopen zaterdag op gemeentehuis Jagtlust door burgemeester Maarten Haverkamp verzorgd.

‘Het landelijke thema van vandaag is ‘Veerkrachtig erfgoed – in tijden van onzekerheid’; een mooi en actueel thema. Want monumenten lijken misschien onveranderlijk, maar wie goed kijkt, ziet dat ze vaak al eeuwenlang veranderingen hebben doorstaan. Ze zijn aangepast, uitgebreid, gerestaureerd en soms kregen ze een nieuwe functie. En ook het gebouw waar we nu zijn, Jagtlust, is zo’n monument. Een gebouw dat al vele functies heeft gehad en mogelijk nog zal krijgen’. 

Veerkracht

‘En juist daarin zit veerkracht: het kunnen herstellen en meebewegen met nieuwe omstandigheden, terwijl je behoudt wat een plek waardevol en herkenbaar maakt. Ook vandaag staat ons erfgoed voor uitdagingen, zoals klimaatverandering, verduurzaming, onderhoud. En het vinden van vakmensen, die de kennis en vaardigheden hebben om monumenten goed te restaureren. En soms vraagt een veranderende samenleving om een nieuwe bestemming’.

‘Dat betekent niet dat alles zomaar kan veranderen. Het vraagt juist om kennis van wat waardevol is en zorgvuldigheid in wat we aanpassen. Dat zien we ook in onze eigen gemeente. Neem de Immanuelkerk, die vandaag op het programma staat. Het gebouw krijgt straks een nieuwe functie als woonplek, maar behoudt tegelijkertijd zijn karakter en architectuur. Een mooi voorbeeld van hoe erfgoed mee kan bewegen met de tijd. Juist op zo’n dag als vandaag kan men op veel bijzondere plekken een kijkje nemen achter deuren die normaal gesloten blijven. De veerkracht van onze gemeente zit misschien wel juist in onze verscheidenheid: zes kernen, ieder met een eigen karakter en geschiedenis, die we samen meenemen naar de toekomst’.

Jagtlust

Jagtlust heeft daarbij een bijzonder verhaal: het begon als middeleeuwse uithof van klooster Oostbroek, werd later een buitenplaats en kreeg uiteindelijk de functie van gemeentehuis. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het door de Duitse bezetter gevorderd en ingericht als communicatiecentrum, met bunkers op het terrein. Juist die opeenvolgende veranderingen pasten mooi bij het thema van dit jaar.

Bureau

Historicus Anne Doedens vertelt: ‘De rondleiding door Jagtlust werd door de medewerkers met enthousiasme gedaan. Veel aandacht kreeg de burgemeesterskamer, met het door de Historische Kring d’Oude School aangekochte bureau van burgemeester Van der Borch. Aan dit bureau heeft Van der Borch waarschijnlijk - zo werd verteld - de lijst met vele tientallen namen en adressen van joden ondertekend, die hij doorgaf aan de bezetter, samen met de politiecommissaris’. 

Van der Borch

Van der Borch werkte vanuit Jagtlust als burgemeester en woonde vlak tegenover het gemeentehuis. Zijn bestuurlijke positie, zijn verzet tegen de Duitse machthebbers en zijn contacten met Joodse inwoners en onderduikers kwamen daar heel dicht bij elkaar. In de administratie rond de Jodenvervolging in De Bilt komt naast burgemeester Van der Borch ook hoofdinspecteur Mollerus van de politie voor. In een recente historische reconstructie wordt expliciet gesproken over de lijsten van burgemeester Van der Borch en de Biltse hoofdinspecteur Mollerus. Van der Borch en Mollerus komen samen voor in de registratie van Joodse inwoners. Bij het onderzoek naar de roof van Joodse inboedels in 1942 blijkt dat de lijsten van burgemeester Van der Borch en hoofdinspecteur Mollerus zijn gebruikt. Opvallend is dat tientallen Joodse personen die later in de roofadministratie voorkomen, niet op hun lijsten stonden. Zie verder Onlinemuseumdebilt.nl

Westbroek

In Westbroek gaf burgemeester Haverkamp met zijn echtgenote acte de présence. Hij liet zich voorlichten over de beroemde schilderingen en over het werk dat de Universiteit Utrecht gaat doen om ze te scannen en digitaal beschikbaar te maken. Tijdens de Utrechtse Erfgoeddag in mei werd de ArtLab Erfgoedprijs toegekend aan Online Museum De Bilt en de Hervormde Kerk in Westbroek. De prijs is verbonden aan een project rond de bijzondere zestiende-eeuwse muurschildering in de kerk. De schildering heeft onder meer betrekking op de Slag bij Westbroek van 1481 en is voor het grote publiek vrijwel onzichtbaar. Het Online Museum heeft er al aandacht aan besteed, maar dankzij de prijs kan het project nu veel verder gaan.’

Sterk Spul

Sterk Spul uit Maartensdijk verzorgt al jarenlang de muzikale omlijsting van de Open Monumentendag in de gemeente De Bilt. Dat gebeurt vaak met een speciaal voor de gelegenheid geschreven of bewerkt themalied. Het koor weet daarmee het thema van de Monumentendag op een luchtige en herkenbare manier onder de aandacht te brengen. Dit jaar ging het natuurlijk op Jagtlust over Jagtlust:

Refr. 

Een monument is pas veerkrachtig, 

als ’t alle stormen heeft doorstaan. 

Als de tijd geen vat erop kon krijgen. 

En door onze zorg is blijven staan! 

Een monument is pas veerkrachtig, 

wanneer men ’t echt goed onderhoudt. 

Kun je er als erfgoed van genieten. 

Want ’t is zo mooi gebouwd. 

Bij Jagtlust zijn wij hier bijeen. 

Dit is nou echt een monument. 

Staat hier te pronken, heel alleen. 

Als mooi gebouw , heel prominent. 

Is heel vertrouwd, wie kent het niet. 

Een fraai gezicht bij dag en nacht. 

Maar ook hier is er een bedreiging. 

Omdat er plannen zijn die men niet snel verwacht. 

Refr. 

Een monument is pas veerkrachtig, 

als ’t alle stormen heeft doorstaan. 

Als de tijd geen vat erop kon krijgen. 

En door onze zorg is blijven staan! 

Een monument is pas veerkrachtig, 

wanneer men ’t echt goed onderhoudt. 

Kun je er als erfgoed van genieten. 

Want ’t is zo mooi gebouwd.

Er is een tuin aan d’ achterkant. 

Wordt niet als monument beschouwd. 

College ziet dat als een kans. 

Gemeentehuis kan hier gebouwd. 

Da’s toch niet waar, da’s toch niet fraai. 

Veerkrachtig Jagtlust kan het aan. 

Als deze plek misschien verandert. 

En onverhoopt hier toch iets achter komt te staan! 

Refr. 

Een monument is pas veerkrachtig, 

als ’t alle stormen heeft doorstaan. 

Als de tijd geen vat erop kon krijgen. 

En door onze zorg is blijven staan! 

Een monument is pas veerkrachtig, 

wanneer men ’t echt goed onderhoudt. 

Kun je er als erfgoed van genieten. 

Want ’t is zo mooi gebouwd.

Refr. 

Een monument is pas veerkrachtig, 

als ’t alle stormen heeft doorstaan. 

Als de tijd geen vat erop kon krijgen. 

En door onze zorg is blijven staan! 

Maar ook Sterk Spul dat is veerkrachtig. 

Zoals u van ons verwachten mag. 

We als oude knarren hier staan zingen. 

Op Open Monumentendag!