‘Viering’ Keti Koti-herdenking ingewikkeld

door Henk van de Bunt

Woensdagavond 1 juli was er in de Mathildezaal van gemeentehuis Jagtlust in De Bilt een Keti Koti-herdenkingsbijeenkomst. Zangeres Denise Jannah verzorgde met gitarist en slagwerker een muzikaal optreden en er waren naast een toespraak van burgemeester Maarten Haverkamp voordrachten en een live gesprek met betrokken inwoners.

Burgemeester Maarten Haverkamp stond stil bij de afschaffing van de slavernij in Suriname en de Nederlandse Antillen op 1 juli 1863. Hij gaf aan dat hij het woord vieren ingewikkeld vindt. Hoewel de afschaffing van de slavernij een belangrijk historisch moment was, betekende die dag voor veel tot slaaf gemaakten niet direct vrijheid. Zij moesten nog tien jaar op de plantages blijven werken tegen een zeer laag loon, terwijl de plantage-eigenaren financieel werden gecompenseerd voor het verlies van hun bezit. 

Markeren en herdenken

Haverkamp benadrukte dat Keti Koti niet alleen een moment is om de afschaffing van de slavernij te markeren, maar ook om bijna drie eeuwen van slavernij en koloniale uitbuiting te herdenken. Volgens hem is herdenken meer dan het vertellen van verhalen, muziek maken of samenkomen. Het vraagt ook om de vraag hoe deze geschiedenis heeft kunnen ontstaan en welke lessen daaruit kunnen worden getrokken.

Drijfveer

Volgens Haverkamp lag de drijfveer achter de slavernij vooral in economische belangen. Handel en winst stonden centraal, terwijl religieuze argumenten werden gebruikt om de slavernij te rechtvaardigen. Door mensen niet langer als gelijken te zien, maar als bezit en arbeidskracht, kon een systeem ontstaan waarin wreedheid en ontmenselijking de norm werden. Hij waarschuwde dat deze les ook vandaag nog actueel is: zodra de menselijkheid van anderen wordt ontkend, ontstaat ruimte voor discriminatie en onrecht. 

Gedicht

De burgemeester verwees naar woorden van de onlangs overleden Dichter des Vaderlands, Lieke Marsman, die stelde dat het besef dat ons leven mede is gebouwd op het lijden van eerdere generaties ons bescheidener zou moeten maken. Volgens Haverkamp is die bescheidenheid nog altijd nodig, omdat racisme en discriminatie niet zijn verdwenen. Ze zijn minder zichtbaar geworden, maar werken nog steeds door in de samenleving. Hij noemde voorbeelden van ongelijke behandeling op de arbeids- en woningmarkt en van mensen die zich voortdurend bewust zijn van mogelijke controles of vooroordelen. Zulke ervaringen laten volgens hem zien dat vrijheid en gelijkwaardigheid nog niet voor iedereen vanzelfsprekend zijn.

De Bilt

Haverkamp stond ook stil bij de excuses die de gemeente De Bilt in 2023 aanbood voor haar rol in het koloniale verleden. Voor veel mensen betekenden die excuses erkenning, terwijl anderen zich afvroegen waarom huidige generaties verantwoordelijkheid zouden moeten voelen voor gebeurtenissen uit het verleden. Volgens de burgemeester zijn mensen niet verantwoordelijk voor de daden van hun voorouders, maar wel voor de manier waarop zij vandaag met dat verleden omgaan.

Jagtlust

 Hij wees erop dat ook De Bilt verbonden is met deze geschiedenis. Inwoners van de gemeente bezaten belangen in Surinaamse plantages en de naam van het gemeentehuis, Jagtlust, verwijst naar een plantage met dezelfde naam. Hoewel onderzoek laat zien dat veel inwoners destijds niet direct betrokken waren bij slavernij, is de huidige welvaart volgens hem mede opgebouwd op rijkdom die voortkwam uit kolonialisme en slavernij. Dat besef vraagt om bescheidenheid en eerlijkheid over het verleden.

Aan het eind van de avond werd de Keti Koti-vlag gestreken en volgde een feestelijke borrel.