Uitgebreide herdenking slavernijverleden op Jaglust

door Henk van de Bunt

Op 1 juli wordt met Keti Koti de afschaffing van de slavernij herdacht. ‘Keti koti’ betekent verbroken ketens en verwijst naar de boeien waarmee de tot slaaf gemaakte mensen werden vastgezet. De naam komt uit de Surinaamse taal, het Sranantongo. Ook in 2025 is er in de gemeente De Bilt weer aandacht aan de jaarlijkse herdenking.

Op donderdag 12 juni waren er twee momenten in 2025 in de Bibliotheek KunstenHuis Idea aan het Planetenplein te Bilthoven, waarin Susan Lemmers, docent geschiedenis en werkzaam bij het Suriname Museum als coördinator-educatie lezingen verzorgde, waarin zij Keti Koti in een historisch perspectief plaatste en liet zien hoe het verleden doorwerkt in het heden. 

Zondagmiddag

Zondag 29 juni was er in de Mathildezaal van gemeentehuis Jagtlust een programma in het kader van het slavernijverleden in de Oost (Nederlands Indië) en de West (Nederlandse Antillen en Suriname) met lezingen, muziek, catering, een dansworkshop gepresenteerd door Ikamba Blye. 

Wethouder Krischan Hagedoorn beet de spits af: ‘Wat ruim drie en een half jaar geleden begon met een motie van gemeenteraadslid Audrey Kruiniger om de beëindiging van de slavernij te herdenken, is nu in De Bilt alweer de derde viering van deze belangrijke dag. Er is dit jaar in het bijzonder aandacht voor de slavernij in de Oost, in Nederlands-Indië, Indonesië. We mogen niet vergeten dat ons land in méér dan één windrichting is uitgevaren. Van de West tot de Oost gaan de sporen van de slavernij diep. Het doet me goed dat we vandaag bij deze relatief onbekende en vergeten slavernij stilstaan’.

Verhaal

‘Velen van ons hebben immers op school geleerd dat we goed waren in specerijenhandel, of dat we één van de grootste zeemachten waren. Dat we de eerste multinational hebben opgericht (de VOC) en dat ons kleine landje de wereld heeft ontdekt. Misschien klopt het allemaal. Maar u en ik, wij, leerden nooit over welke prijs dat heeft gekost. Hoeveel mensenlevens. Hoeveel vernedering, lichamelijk en geestelijk geweld er nodig was om dat voor elkaar te krijgen.

Het economische belang, onze geldzucht, maakte eeuwenlang de dienst uit. En toen eindelijk de tijd aanbrak om de exploitatie van mensen te stoppen, konden we er nóg niet direct mee ophouden. Dat is het verhaal dat verteld moet worden op school. Niet alleen dat we zo machtig waren op zee. Langzaam, maar zeker, kijken we anders naar deze tijd. Ook in De Bilt. Zonder Keti Koti was dat nooit gelukt’.

Expositie

De expositie ‘De visuele stilte doorbroken’ - met werken van Marlène Clark, Vera de Vries, Jos van Elten en Peter Hagenaar - is tot en met vandaag woensdag 2 juli in De Kunstgang van het gemeentehuis De Bilt te zien. Zonder iets tekort te willen doen aan de andere kunstenaars viel een speciale wand op van Jos van Elten (1962); zij studeerde schilderen/tekenen aan de Lerarenopleiding in Utrecht en de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU), richting Autonome Beeldende Kunst. Ze werkte vijftien jaar als docent schilderen en tekenen. Sinds 2011 heeft ze ook andere activiteiten, maar het schilderen is altijd gebleven: voor deze expositie maakte ze nieuwe, expressieve werken - zelfportretten en frontale portretten van haar kinderen en partner - nazaten van Njai’s en kolonialen, dragers van een gedeeld, complex verleden.

Afsluiting

Dinsdagavond 1 juli 2025 was er bij gemeentehuis Jagtlust in Bilthoven een afsluitende bijeenkomst met opening en welkom door burgemeester Maarten Haverkamp, muziek en een toespraak van Marlène Clark en na een slotwoord het strijken van de Biltse Keti Koti-vlag met aansluitend napraten met koffie en thee.