Stemmen staken over zienswijze UPLG

door Lem van Eupen

Speciaal voor het Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG) was het verkiezingsreces van de raad doorbroken. Belangrijkste reden waren de gevolgen van het UPLG voor vijf boeren in Westbroek. Zij zouden per 1 januari 2027 hun bedrijf moeten beëindigen. In een urenlang, inhoudelijk debat gaf de raad input voor een reactie op het plan van de provincie. Aan het eind liep het proces alsnog van de rails.

In een conceptreactie sprak het college waardering uit voor de plannen om de internationale en nationale doelen op het gebied van water en bodem, natuur, klimaat en landbouw te behalen. Tegelijkertijd gaf het aan het zeer belangrijk te vinden dat de resterende agrarische bedrijven in de gemeente behouden blijven. Niet alleen voor de boeren zelf: ‘Onze agrarische bedrijven zijn sterk verbonden met de identiteit van onze landschappen en kernen. Wij maken ons daarom zorgen over de impact van het UPLG op de vitaliteit van onze kernen.’ 

Het college wil daarom dat de bedrijven tijd en ruimte krijgen om zich voor te bereiden op de mogelijke gevolgen. ‘Een ingangsdatum op 1 januari 2027 voor specifieke maatregelen die een ingrijpende aanpassing vragen van bedrijfsvoering is daarvoor veel te snel.’

Amendementen

De conceptreactie ging een aantal partijen in de raad niet ver genoeg. Arie Vonk Noordegraaf (SGP) had daarom, met steun van andere partijen, acht amendementen voorbereid. Die varieerden van het sterker benadrukken van het belang van voedselzekerheid tot het reserveren van vrijkomende grond en stikstofruimte voor boeren. Uitbreiding van natuur, het op elkaar aansluiten van natuurgebieden in het Natuurnetwerk Nederland (NNN) en dierenwelzijn zouden juist minder aandacht moeten krijgen. De SGP kreeg hiervoor bijval van Lokaal De Bilt, VVD, CU, Forza De Bilt, Fracti3 en SP.

Balans

Timon Blok (GroenLinks) stelde daar tegenover dat er te lang is getreuzeld met serieuze maatregelen. ‘In de jaren ’70 heeft de Club van Rome al gewaarschuwd. Als de politiek eerder actie had ondernomen, hadden we hier nu niet gestaan.’ Ook Martijn Lauxtermann (PvdA) steunde daarom de zienswijze. Hij drong wel aan op een goede balans tussen verschillende belangen: natuur- en klimaatdoelen mogen geen prioriteit krijgen boven andere opgaven zoals woningbouw en energietransitie.

Verdeeldheid

De inbreng van de verschillende partijen onderstreepte wat Peter Flierman (CDA) al eerder had gezegd: ‘Het lijkt mij onmogelijk om met 27 raadsleden van 11 partijen tot één gedeelde zienswijze te komen.’ Dat nam niet weg dat ook hij, deels samen met D66 en Lokaal De Bilt, een aantal voorstellen voor aanpassing had. ‘Als we de natuur blijven uitbreiden, komen andere zaken te veel in de knel. Wij kiezen waar nodig liever voor huizen en scholen dan voor egels of een das.’

Ook de insprekers maakten aan het begin van de vergadering al duidelijk dat het plan gemengde gevoelens oproept. Twee van hen waren duidelijk tegen, twee voor, onder wie de heer Bergman: ‘Je kunt niet tegen het UPLG zijn, dan ben je tegen je kinderen en kleinkinderen. Geef de natuur de ruimte om haar eigen rol weer op te pakken.’

Reactie wethouder

In een reactie op alle inbreng liet wethouder Krischan Hagedoorn weten een aantal amendementen af te raden. Vooral de wens om vrijkomende grond en stikstofruimte alleen voor boeren te bestemmen vond hij onverstandig. ‘Dat geeft te weinig ruimte voor andere doelen.’ Ook het afwijzen van gedwongen onteigening wees hij van de hand: ‘De provincie zal er alles aan doen om de stikstofuitstoot te verminderen, maar onteigening is een bevoegdheid van de provincie.’ De rest liet hij over aan het oordeel van de raad.

Stemmingen

Het was al na middernacht toen de raad ging stemmen over alle amendementen. Bij het vierde amendement ging het mis. Door de afwezigheid van Erik den Hertog van Lokaal De Bilt waren er maar 26 raadsleden aanwezig. Daardoor werd het mogelijk dat de stemming tot een gelijke stand leidde: 13 stemmen voor en 13 tegen. De gemeentewet schrijft voor dat er dan een nieuwe vergadering uitgeschreven moet worden waarin opnieuw gestemd wordt.

Verwarring

Dat leidde tot flinke commotie en tot verwoede pogingen om duidelijk te krijgen wat er met de resterende amendementen moest gebeuren en wanneer die nieuwe vergadering dan gehouden kon worden. Vooral omdat de deadline voor het indienen van een zienswijze 16 februari was. Tot verrassing van iedereen bleek daar ineens twee weken uitstel op mogelijk. Daarop werd besloten om op maandag 23 februari twee vergaderingen te houden: één nieuwe vergadering om te stemmen over het amendement waarover de stemmen staakten en een voortzetting van de vergadering over de andere zaken die nog op de agenda stonden.

De gang van zaken leidde bij burgemeester Haverkamp tot een verzuchting. ‘Ik dacht dat ik deze vergadering zou halen zonder dat u iets nieuws voor mij geïntroduceerd had.’ De overvolle publieke tribune met veel inwoners van Westbroek was toen al grotendeels leeggelopen.