Participatie AZC De Bilt gestart zonder spelregels

door Henk van de Bunt

Begin dit jaar presenteerde de gemeente De Bilt een helder model om inwoners te betrekken bij de mogelijke komst van een AZC op Berg en Bosch. Vijf stappen, van voorbereiding tot besluitvorming, met de belofte dat participatie echt invloed zou hebben.

Gaandeweg werd echter duidelijk dat de gemeente haar eigen schema niet volgt. Participatie startte al in mei, nog vóórdat er een voorlopig ontwikkelplan lag. Teksten op de gemeentelijke website werden meermaals aangepast, en afspraken over timing en proces verschoven gaandeweg.

Vertrouwen

Jan Boesten is één van initiatiefnemers van het Burgerinitiatief De Bilt: ‘Tijdens wat feitelijk inmiddels de vierde Klankbordgroep-bijeenkomst was, presenteerden gemeente en COA pas een concept Participatie- & Communicatieplan. Daarbij is belangrijk om te benoemen dat er eerder al twee bijeenkomsten zijn geweest in het voorjaar, waarbij er meerdere deelnemers opstapten en de projectleider uiteindelijk werd vervangen’.

Nieuwe projectleider

Onder de nieuwe projectleider vonden later opnieuw twee bijeenkomsten plaats, waarvan deze laatste dus de vierde was. Ondertussen heeft de gemeente de eerste Omgevingstafel - waar wel degelijk inhoudelijk is gesproken - achteraf hernummerd tot ‘Tafel 0’. Daarmee lijkt het alsof men formeel nog niet begonnen was, maar het verslag laat zien dat er al adviezen zijn uitgewisseld en inhoudelijke lijnen zijn gezet. Het betekent dat de omgevingstafels al inhoudelijk bezig waren voordat er een vastgesteld participatieplan lag’. Volgens het Burgerinitiatief ondermijnt dit het vertrouwen. Het gevoel dat er stappen buiten zicht van inwoners worden gezet, werd volgens Boesten versterkt doordat deelnemers in de Klankbordgroep aangaven nauwelijks zicht te hebben op doel, status en mandaat van de omgevingstafels: ‘Het COA bepaalt welke input meegenomen wordt.

Actieve inwoners

Het Burgerinitiatief wordt gedragen door een groeiende groep actieve inwoners die stukken bestuderen, gesprekken voorbereiden, WOO-documenten analyseren en elke stap kritisch volgen. Daarachter staat een stevig maatschappelijk signaal: meer dan drieduizend ondertekenaars van het initiatief. Het initiatief werd vanaf de start extern vertegenwoordigd door twee initiatiefnemers: Jan Boesten en Niels Lensen. Recent heeft Niels laten weten minder tijd te hebben voor een actieve rol. De vertegenwoordiging naar buiten wordt daarom voorlopig primair ingevuld door Jan Boesten, gesteund door een groep actieve medebewoners die het Burgerinitiatief vormen. Samen bewaken zij dat inspraak niet wordt gereduceerd tot een afvinkhandeling maar daadwerkelijk betekenis krijgt.

Terug naar de basis

Hier ligt voor de gemeente een kans. Want de infographic die zij zelf publiceerde, laat precies zien hoe het proces bedoeld was: - eerst voorbereiding - dan planvorming - daarna participatie - vervolgens besluitvorming - en pas daarna uitvoering. Maar in praktijk startte stap 3 terwijl stap 2 nog niet voltooid was, werd stap 4 alvast gestart en werden uitgangspunten achteraf benoemd. Het risico hiervan is eenvoudig: inwoners wordt gevraagd mee te praten zonder dat helder is wat hun invloed is.

Oproep

Het Burgerinitiatief bereidt zich op dit moment voor op een vervolggesprek met de wethouder ’Wij vragen de gemeente om terug te keren naar het model dat zij zelf presenteerde - en dat inwoners overtuigde om deel te nemen’. Dat betekent eerst duidelijkheid over mandaat en spelregels, dan participatie met zichtbare weging, vervolgens besluitvorming. Dat is wat de gemeente zelf beloofde. De uitgebreide reactie van het Burgerinitiatief op het concept Participatieplan verschijnt binnenkort. Maar één ding staat vast: De Bilt verdient een proces waarin inwoners weten hoe en waarop hun stem telt.

Reactie van de gemeente

Een communicatiemedewerker van de gemeente De Bilt: ‘Wij herkennen ons helemaal niet in de uitspraken van de heer Boesten. Wij nemen bij dit dossier namelijk juist veel meer tijd dan normaal, zodat het proces extra zorgvuldig verloopt. Daarom starten we vroeg met communiceren en komen we afspraken en wensen na. De klankbordgroep kon zelfs meedenken over hoe we inwoners zo goed mogelijk betrekken. 

Het COA heeft, met ondersteuning van de gemeente, een concept participatieplan opgesteld waarin duidelijk staat hoe en wanneer inwoners worden betrokken en welke onderwerpen wel of niet ter discussie staan. Hierop kon de klankbordgroep weer reageren, zodat het plan met hun input nog beter wordt. Pas daarna stellen COA en college een definitief participatieplan vast.

Helaas claimt het burgerinitiatief in dat proces een voorkeurspositie ten opzichte van andere inwoners en participanten, die we ze niet kunnen geven. Ook merken we dat de samenwerking niet altijd goed verloopt; bijvoorbeeld doordat het burgerinitiatief verkeerde informatie verspreidt. Zij hebben hiervoor excuses aangeboden en informatie gerectificeerd. Maar dit komt het proces en de communicatie niet ten goede. Daarom hadden we ze uitgenodigd voor gesprek, maar hier hadden zij op korte termijn geen tijd voor.

Omgevingstafel 1 volgt in februari en de klankbordgroep heeft ruim de tijd om hier input op te geven. We weten dat het onderwerp bij veel inwoners leeft. Het staat iedereen vrij om vóór of tegen een asielzoekerscentrum te zijn. Dat geldt ook voor de opstellers van het burgerinitiatief. Maar participatie gaat niet alleen over processen, ook over de inhoud. Hier gaan we na vaststelling van het plan mee aan de slag. Het uiteindelijke besluit ligt bij de gemeenteraad’