Serene herdenking Holocaust

Jongeren steken kaarsen aan

BILTHOVEN Voor het gemeentehuis vond donderdagavond een ceremonie plaats ter nagedachtenis aan de vermoorde joden in de Tweede Wereldoorlog.

door René Borkent

De Holocaust Memorial Day werd begin deze eeuw in het leven geroepen door de Verenigde Naties. De datum is 27 januari, de dag van de bevrijding van Auschwitz. Maar omdat die dag dit jaar op een vrijdag viel en op die avond de sjabbat begint werd de ceremonie in Bilthoven een dag vervroegd.

Een paar jaar geleden vond de eerste Holocaust herdenking in Bilthoven plaats, op initiatief van burgemeester Sjoerd Potters. Maar daarna kwam corona en was een publieke herdenking niet meer mogelijk. Dit jaar waren belangstellenden welkom. 

CEREMONIEMEESTER De burgemeester benaderde de eerste keer Tiny Middleton voor de invulling van de herdenking en ook nu was zij daarvoor verantwoordelijk. Middleton regelt binnen de Progressief Joodse Gemeente Midden Nederland de religieuze zaken. En ze bekleedt de functie van ‘’gabbaj’’, een soort ceremoniemeester.

Voorafgaand aan de ceremonie waren al kleine kaarsen aangestoken in standaards die zo waren geplaatst dat ze samen de Davidsster vormden. En er stonden zes kandelaars klaar -als symbool van de zes miljoen vermoorde joden- voor grote kaarsen die later werden aangestoken. 

De eerste spreker was burgemeester Potters. Hij vertelde onder meer over de beroemde schrijver Primo Levi, die alleen de kampen overleefde omdat hij volgens de onderdrukker ‘’van nut kon zijn’’. En hij las een gedicht voor.

Middleton noemde de namen van zes concentratiekampen en vertelde per kamp het aantal mensen dat daar is omgekomen. En het aantal mensen dat na de bevrijding kon terugkeren. Dat waren er weinigen. En de zes namen staan voor nog vele andere kampen. 

Na het noemen van iedere naam staken twee jongeren een grote kaars aan: kinderburgemeester Renske Iseger en Finn Middleton, kleinzoon van Tiny. 

KADDISH  Tom Fürstenberg, de ‘’chazan’’, de voorzanger van de Progressief Joodse Gemeente Midden Nederland, zong vervolgens de religieuze gezangen. Eerst ,,Eel Malée Rachamiem’’, God van Barmhartigheid. Daarna het Kaddish, de ,,Lofprijzing op de Eeuwige’’. Dit gebed wordt gezegd bij overlijdens en herdenkingen. 

‘’Het was een serene herdenking, zonder toeters en bellen’’, zegt Middleton. ,,En dat is goed zo.’’

SYNAGOGE De synagoge van de Progressief Joodse Gemeente Midden Nederland staat in Culemborg. Dat gebouw diende voor de oorlog als synagoge voor orthodoxe joden. Na de oorlog waren er slechts 14 overlevenden, zodat die gemeente moest worden opgeheven. Later werd het gebouw gekocht door de Nederlands Gereformeerde Kerk. En nu huren de progressieve joden voor hun diensten het gebouw van dat kerkgenootschap.