Stijlvolle Dodenherdenking bij monument in Bilthoven

door Guus Geebel

Aan de Dodenherdenking op zondag 4 mei bij het oorlogsmonument in Bilthoven namen weer veel mensen waaronder veel kinderen deel om de slachtoffers van oorlogsgeweld te herdenken. Scouts vormden een erehaag en Guus van Wijk van de KBH blies even voor acht uur het taptoe-signaal. Na twee minuten doodse stilte speelde het Nederlands Brandweerorkest (NBO) onder leiding van Lucienne de Valk twee coupletten van het Wilhelmus. 

Ella Prins leidt de herdenking en zij nodigt Elliot en Fayenn van de Julianaschool uit om samen met Peter Dekker van de brandweer het herdenkingsvuur aan te steken. Daarna houdt wethouder Smolenaers een herdenkingsrede. ‘Ik ben ver na de Tweede Wereldoorlog geboren en 4 mei-herdenkingen maakten altijd veel indruk op me.’ Maar wat moest hij met vrede en vrijheid zijn niet vanzelfsprekend, vrede en vrijheid vragen onderhoud of sta op voor vrijheid. Voor hem was dat logisch want hij wist niet beter dat dit vanzelfsprekend was. ‘Natuurlijk wist ik best, dat het niet overal op de wereld pais en vree was, maar hoe kon ik hier, in Nederland, vrede en vrijheid onderhouden. Hoe moest ik dat doen, opstaan voor vrijheid. Wat werd er eigenlijk van mij gevraagd.’

Meemaken

Uit verhalen, boeken en films wist Smolenaers heel goed dat de oorlog er nog altijd was, ook voor mensen van zijn eigen leeftijd. ‘Ik las, dat zij sterk moesten zijn, voor hun ouders of hun opa’s en oma’s. Dat ze zich niet over hun eigen verdriet konden uitspreken, omdat wat zij zelf meemaakten altijd minder erg was dan wat hun ouders of grootouders hadden meegemaakt. Oorlog snijdt diep in het leven van mensen in. Niet alleen in het leven van de mensen die de oorlog zelf meemaakten. Ongewild wordt hij van generatie op generatie doorgegeven. Mijn ouders, opa’s en oma’s hebben die niet aan mij doorgegeven. Toch maakt oorlog steeds vaker deel uit van mijn leven. Want in deze tijd, waarin de wereld volop in beweging is, heb ik steeds vaker gesprekken met vrienden.’

Verzet

‘Wat als, vragen we ons af. Wat als er een dienstplicht komt, wat doen we dan. Doen we een stap naar voren als die vrijwillig is, gaan we, als die verplicht is. Wat als onze democratische waarden nog verder onder druk komen te staan. Staan we dan op, komen we in verzet en hoe dan.’ Hij noemt het indringende gesprekken die ze met elkaar hebben. ‘Misschien voert u ze thuis ook, met uw vrienden, met elkaar, met uw kinderen. Misschien heeft uw dochter of zoon de keuze allang gemaakt om in dienst te gaan. Ik kan me voorstellen dat het u trots maakt. Ze staan ergens voor, staan op voor onze vrede en vrijheid. Maar ik kan me ook voorstellen, dat de schrik u ook om het hart sloeg bij die keuze. Want wat kan er gebeuren, wanneer uw dochter of zoon op vredesmissie gaat. Of terechtkomt in een oorlog die in volle hevigheid woedt.’

Zevenmijlslaarzen

Voor Dolf Smolenaers krijgt de uitspraak ‘Vrede en vrijheid zijn niet vanzelfsprekend’ steeds meer betekenis. ‘Hoe moeilijk het ook is, het er samen over hebben, is misschien op zich al een manier om vrede en vrijheid te onderhouden. De geschiedenis leert ons, dat verlies van vrede en vrijheid met kleine stapjes gaat. Met kleine veranderingen die we misschien stuk voor stuk nog begrijpelijk vinden, maar die zevenmijlslaarzen blijken te zijn wanneer we terugkijken. Zevenmijlslaarzen op weg naar verlies van vrede en vrijheid voor iedereen.

In de dertiger jaren van de vorige eeuw begon het met een ander er de schuld van geven dat het economisch niet zo goed ging met ons land. Daarna volgde uitsluiting. Joodse mensen mochten niet meer in bepaalde wijken of parken komen. Daarna mochten ze geen winkels meer hebben.’

Stappen

‘Kleine stappen leidden ertoe dat Joden een ster op hun kleding moesten dragen, zodat ze herkenbaar waren. En het bleef niet bij Joden, ook homoseksuelen, Roma, Sinti waren ‘de ander’ die je maar beter niet in je buurt kon hebben. Ook zij werden daarom buitengesloten. Weer een volgende stap was, dat zij werden afgevoerd naar kampen, waar velen van hen uiteindelijk werden vermoord. Hoe kon het zover komen vroegen mensen zich af. Was het waar dat ‘de ander’ de schuld was van de problemen waar ons land voor stond. Waren die anderen wel echt zo anders. Of hadden ze eigenlijk dezelfde dromen en verlangens die iedereen heeft. Vlak voor de Tweede Wereldoorlog deden feiten er uiteindelijk niet meer toe. De waarheid werd naar de hand van de afzender gezet. De vergelijking met nu is snel gemaakt.’ De wethouder gaat in op wat er in onze tijd gebeurt en hoe ook in ons land en Europa vrede en vrijheid stap voor stap onder druk komen te staan.

Onderhoud

Vrede en veiligheid kunnen we onderhouden door iets te doen, of door iets te laten, door niet mee te gaan in het wij/zij denken, door het contact niet uit de weg te gaan met wie anders is dan wijzelf, door niet mee te gaan in het wegzetten van de belangrijke pijlers onder onze democratie, de media, onze rechters, onze onderzoekers. Dat is het onderhoud aan vrede en vrijheid waarvoor wij ons allemaal en iedere dag opnieuw kunnen inzetten. Vandaag herdenken we iedereen die is omgekomen, in ons Koninkrijk of waar ook ter wereld.

Morgen en iedere dag daarna kunnen we hun herdenken door dag in dag uit onderhoud te plegen aan vrede en veiligheid. Hier, in ons land, en op andere plekken op de wereld. Zo kunnen we voorkomen dat een nieuwe oorlog generatie op generatie wordt doorgegeven.

Zo kunnen we ervoor zorgen, dat iedereen uiteindelijk kan zeggen: ‘Ik ben ver na de oorlog geboren.’

Gedicht}

Kinderburgemeester Cato Snijders geeft in een gedicht aan wat vrijheid betekent. 

‘Oorlog, het is vreselijk, toch gebeurt het, er zijn mensen die zijn niet blij en vrij, die leven in angst, vrezen voor hun leven. En bang zijn voor de nacht, het donker, de stilte. De nacht waar bommen gezinnen uit elkaar trekken. Wij herdenken vandaag, staan stil bij al die gezinnen die bang waren. Alle soldaten die hebben gevochten voor hun leven en land. Die hoopten hun familie en het licht ook ooit weer te zien. Wij zijn nu vrij, zoals het hoort. Niemand zou bang moeten zijn of te denken op elk moment zo is het voorbij. Wij herdenken vandaag dat er al 80 jaar vrede is. Iedereen kan zijn wie hij wil zijn. Wij mogen onze eigen mening hebben. Wij zijn vrij!

[Kranslegging

Daarna volgt de kranslegging. Namens het college van B en W en de gemeenteraad doen dat wethouder Dolf Smolenaers en zijn partner. Anja Donker en Jan Pieter Stam doen dit namens het comité Herdenken. Kinderburgemeester Cato Snijders legt samen met haar zus een zelf gekozen roze bloemstuk. Vervolgens leggen de scouts bloemen en kunnen kinderen een oranje gerbera bij het monument leggen. Daarna openen wethouder Dolf Smolenaers en zijn partner het defilé voor alle aanwezigen.