Struikelstenen in de Overboslaan voor ouders, oma en oom

DE BILT Afgelopen zondag 5 mei vond in de Overboslaan een bijzondere gebeurtenis plaats. Renée Fink-Laser (86), was uit de Verenigde Staten overgekomen om struikelstenen te plaatsen voor haar in de oorlog vermoorde vader, moeder, grootmoeder en oom.

Renate Laser is op 12 december 1937 in Den Haag geboren. Haar ouders, Fritz Laser en Edit Laser-Löwenstein waren in 1933 uit Duitsland gevlucht omdat zij Joods waren. Zij kwamen uit Breslau, dat is nu Wroclaw in Polen. Kort na het begin van de bezetting van Nederland worden alle Duitse Joden die in Den Haag woonden, gesommeerd daar te vertrekken. Het gezin Laser met ook Else, de moeder van vader Fritz en Heinz de broer van moeder Edit, kan onderdak vinden in Bilthoven, eerst op Soestdijkseweg 180 en in 1942 op Overboslaan 40. Daar blijven zij wonen tot medio 1943, dat is geruime tijd nadat de Joden in De Bilt werden verplicht te verhuizen naar Amsterdam. In het Joods weekblad van december 1942 staat een advertentie waarin Overboslaan 40 genoemd wordt als secretariaat van de Joodse Raad in Bilthoven hetgeen doet vermoeden dat Fritz en Edit Laser een functie hadden bij de Joodse Raad en mogelijk uitstel van de verhuisverplichting hebben gekregen. 

Een veilig onderkomen

De familie hebben de dreiging gevoeld van het naderende onheil, van deportatie zonder precies te weten wat er daarna zou gaan gebeuren. Zij besloten voor hun dochter Renate een veilig onderkomen te zoeken en dat werd gevonden bij de familie van de Brink in Laren, een groot katholiek gezin van negen kinderen waar Renate kon worden ingeschoven zonder dat het te veel opviel. Misschien hebben zij hierbij hulp gehad van hun buurvrouw op nummer 42, Zus Boerma-Derksen, de dappere verzetsvrouw die hielp bij het vinden van onderduikadressen en zelf ook een joods jongetje in haar gezin had opgenomen. Ergens in 1942 hebben zij Renate in Bilthoven bij iemand achter op de bagagedrager van een fiets gezet waarmee zij naar Laren werd gebracht. Het moet een hartverscheurend moment zijn geweest om je vierjarig kind aan vreemden mee te geven, onzeker over wat haar te wachten staat en onzeker of je haar ooit nog zult terugzien. Renate Laser heeft drie jaar in het gezin van den Brink in Laren bescherming gevonden en heeft zo de oorlog kunnen overleven.

Lees ook

Bedenker struikelstenen op bezoek

 

Familie

Haar ouders en haar grootmoeder hebben de oorlog niet overleefd, zij hebben nog geprobeerd onder te duiken maar ze zijn opgepakt, gedeporteerd en uiteindelijk vermoord in Auschwitz. Ook haar oom Heinz Löwenstein is omgekomen. Hij had besloten niet in lijdzaamheid zijn noodlot af te wachten maar actief in verzet te gaan. Hij werd lid van de verzetsgroep die zich “Oranje Vrijbuiters’ noemden en actief was in de omgeving van Utrecht onder meer bij het liquideren van collaborateurs, spionage en diefstal van distributiebescheiden. In het najaar van 1943 werd hij echter met een aantal anderen door de SD gearresteerd. Op 29 februari 1944 werden 18 leden van de Oranje Vrijbuiters op de Waalsdorpervlakte geëxecuteerd. Eén van hen was Heinz Löwenstein, 25 jaar oud.

Van Bilthoven naar de VS

Renate Laser is na de oorlog met Ilse Löwenstein en Sophie Löwenstein-Moses, tante en oma van moeders kant die de oorlog in onderduik hebben overleefd, in Bilthoven gaan wonen op Parklaan 43. Zij ging naar de Werkplaats Kindergemeenschap van Kees Boeke toen daar ook de prinsessen Beatrix en Irene op school zaten. In 1948 is zij met haar grootmoeder en tante naar de VS geëmigreerd. De eerste jaren in de VS vielen haar zwaar omdat zij zich ondanks alles, in Bilthoven heel goed thuis had gevoeld. Er werd besloten dat haar voornaam voortaan Renée zou zijn, haar familieleden vonden dat “Renate” in het Engels niet goed was uit te spreken. Later is zij getrouwd en heeft zij een zoon en een dochter gekregen. 

Lees ook

Dodenherdenking

 

Bijzondere band

Renate Laser heet nu Renée Fink en geeft in de VS regelmatig voordrachten om over haar oorlogsverleden te vertellen. Zij is speciaal overgekomen om de struikelstenen te leggen. Ook heeft zij op 4 mei bij de dodenherdenking in Laren een toespraak gehouden. Met Laren heeft zij natuurlijk ook een bijzondere band omdat zij daar bijna drie jaar in veiligheid heeft kunnen leven en de oorlog heeft kunnen overleven. De kinderen van het gezin van den Brink zijn voor haar broers en zussen geworden en met hen heeft zij altijd nog een warme band. Op Bevrijdingsdag, zondag 5 mei 2024, heeft zij samen met haar zoon, voor het huis aan de Overboslaan 40 de struikelstenen voor haar ouders, grootmoeder en oom geplaatst. Het was een bijzondere en emotionele bijeenkomst. Zij ontmoette daar ook een voormalig buurmeisje en bracht ook nog een bezoek aan Parklaan 43, het huis waar zijn van 1945 tot 1948 heeft gewoond.