‘Bakker zijn is ook een levenshouding’

In maart 2023 bestaat Bakker Bos in Maartensdijk 70 jaar. Dit zal op nader aan te geven wijze worden gevierd.

In september 2023 zal het 100 jaar geleden zijn, dat de voorganger van de bakkersfamilie Bos - bakker De With - zijn activiteiten eveneens aan de Dorpsweg begon. Bakker De With had de bakkerszaak in 1923 overgenomen van Bakker de Nooij; over hen ging het eerste bakkersverhaal.

Dit verhaal is voor een gedeelte mede gebaseerd op gegevens uit het boek van ‘dorpsbakker’ G(errit) Mulder; de eerste medewerker van Bos vanaf 1950 en in verdere samenwerking met Koos Kolenbrander (schrijver en foto’s) en Jur Rijksen (foto’s).         Henk van de Bunt

‘In 1953 werd er een bakkerijwoonhuis gekocht door bakker Bos in een klein dorpje onder de rook van Utrecht; Maartensdijk. Dit dorpje telde ongeveer 4000 inwoners waarvan het merendeel agrarisch was’

De bakker van dat winkeltje had geen opvolger en dat hield in dat er in de laatste jaren ook weinig was geïnvesteerd. Voor de winkel stonden drie grote kastanjebomen die al heel gauw werden gerooid. Achter de keuken stonden twee levensgrootte lindebomen, die er rond 2000 nog steeds stonden, maar elk jaar wel werden geknot. Achter de bakkerij was een moestuin, een schuur met een paardenstal en een hooiberg. De vorige eigenaar ‘bezorgde’ in een naburig dorpje ‘met de hittekar’ zoals dat werd genoemd; dat was een klein karretje met een hit ( een klein paardje of pony). En op de bezorgadressen in het dorp bij de ver afgelegen klanten werd het brood bezorgd met behulp van twee transportfietsen’. 

Boven een opkamertje in het huis bevond zich een klein winkeltje en het werd hoog tijd om te renoveren; Er werd een architect in de hand arm genomen en met behulp van een aannemer werd de winkel vergroot; de opkamer kwam bij de winkel en dat betekende dat de vloer lager kwam zodat men na die verbouwing in een groot deel van de kelder gedwongen was krom of gebukt te lopen. Ook de bakkerij werd onder handen genomen: het machinepark bestond destijds uit een deegmachine, maar dat veranderde al spoedig. In de eerste plaats kwam er een klutsmachine (voor de bereiding van luchtige deegjes zoals beschuit, koekjes en gebak) en ook de gemetselde stenen-oven werd vervangen door een heet wateroven die met briketten werd heet gestookt. Aan het einde van de middag werden de briketten in stukken geslagen om de volgende morgen zo snel mogelijk te kunnen gaan stoken. Om tijdens de werkzaamheden aan de nieuwe oven toch de klanten van Brood en Banket te kunnen voorzien mochten er bij de andere bakkers in het dorp gebakken worden. Naast de bakkerij stond een flinke schuur en daar werd het meel in opgeslagen; er waren twee poezen en die moesten ervoor zorgen dat de muizen niet de overhand kregen. Het duurde niet lang of de hittekar werd opgeruimd, oude transportfietsen werden vervangen door nieuwe fietsen; daar zat een grote mand voor op voor het brood. De mand kon met een stuk zeildoek worden afgedekt tegen de regen; de fietsen werden ook voorzien van flinke fietstassen voor koek beschuit roggebrood enzovoort. 

Bezorging
De bezorging van brood heeft vele jaren in het patroon van de bakkerswerkzaamheden gepast; meer dan een eeuw maakte dat onderdeel uit van het straatbeeld van weleer. In de 80e jaren van de vorige eeuw deformeerde dat beeld bijvoorbeeld door de opkomst van de supermarkten en zelfbedieningswinkels. De broodbezorging was op haar retour en dat gold ook voor de kruidenier, de slager de melkboer, de groenteboer, de visboer enzovoort. De grote winkelwagen kwam er voor in de plaats; net rijdende supermarkten en toentertijd een uitkomst (aan de deur) vooral voor ouderen en mensen die slecht ter been waren. Op het hoogtepunt in de jaren tachtig reden er 3500 SRV-wagens door Nederland. Nu zijn dat er nog maar tweehonderd.

Opvolging
Bakker Gijs Bos werkte 21 jaar in Maartensdijk; op 3 oktober 1974 kwam hij na een kortstondig ziekbed te overlijden. Zijn zoon Wim zette de zaak voort. Bert (Bos) is de derde generatie uit de Maartensdijkse Bakker Bos-dynastie die door de komst van grootvader Gijs Bos in 1953 ontstond, door vader Wim in 1974 werd overgenomen en sinds 2006 door kleinzoon Bert wordt voortgezet. Bert was na een voltooide bakkersopleiding in 1989 in Hilversum begonnen met een eigen zaak (van alleen maar bruine en witte bollen). In 1993 kwam hij als vennoot bij zijn vader in de zaak om in 2006 alleen verder te gaan. De binding met Maartensdijk werd toen nog verstevigd door de betrokkenheid met de Maartensdijkse korfbaltrots Tweemaal Zes.

Voor Brood en Banket
Op woensdag 4 januari 1995 verscheen nummer 1 van de eerste jaargang van De Vierklank. Daarin bladerend ontmoeten we de adverteerders van toen die ook nu nog met regelmaat op de advertentiepagina’s te vinden zijn. Eén van die advertenties is van ‘Bakker Bos voor Brood en Banket’. In die advertentie wordt ook al gesproken over meerdere vestigingen; één aan de Dorpsweg 118 (nog steeds het bekende adres) en één in het voormalige winkelcentrum de Marijkehof; op de plaats waar nu Dijckstate is gevestigd en welke thans op Maertensplein 23 terug te vinden is. Bert Bos: ‘Mijn vader (Wim Bos) hield ontzettend veel van zijn vak: ‘Bakker zijn is niet alleen een beroep, het ook een levenshouding’, zei hij ooit. Hij had dat weer van zijn vader met de paplepel mee gekregen’.

Brand
In april 2009 brak er brand uit in de bakkerij van bakker Bos aan de Dorpsweg in Maartensdijk: tijdens een kleine reparatie door een dakdekker ging het mis. Het gevolg was een enorme vuurzee waar de brandblusser, die altijd dicht in de buurt is, niets meer tegen kon doen. De Dorpsweg werd door de politie gedeeltelijk afgezet. De brandweerploegen van De Bilt, Groenekan en Maartensdijk bestreden het vuur van beneden en van bovenaf. De rookontwikkeling buiten was fors en zorgde er binnen voor dat een grote partij paasbroden verloren ging. De winkel is gespaard gebleven. De winkelverkoop op het Maertensplein kon gewoon doorgaan, evenals die in de andere vestigingen (Den Dolder en Hilversum). De winkel aan de Dorpsweg kon alweer in juni van dat jaar worden heropend: vanaf maandag 8 juni werd er weer banket ‘gebakken’ en donderdag 11 juni werd de volledig gerestylde winkel heropend.

De eerste advertentie van Bakker Bos in de eerste Vierklank van 4 januari 1995. 

Bakkerij Bos aan de Dorpsweg anno 2023 met rechts het pand ‘1999’, op de plaats waar voor-voorganger Bertus de Nooij in 1923 een nieuwe (kruideniers-)winkel bouwde. 

In 1953 werd er een bakkerijwoonhuis gekocht door bakker Bos in Maartensdijk. Voor de winkel stonden drie grote kastanjebomen die al heel gauw werden gerooid. - foto uit 1953 uit digitale verzameling van Rienk Miedema