Langs kerken en kapellen

Vanaf deze maand presenteert het Online Museum De Bilt een digitale rondleiding langs de kerkgebouwen in de gemeente De Bilt. Het gaat over kapellen, kerken en ook over een paar afgebroken kerkgebouwen in de zes woonkernen van De Bilt. 

Dorpskerken

Omdat het verhaal chronologisch wordt verteld, kun je zien hoe de bouw van kerken zich door de eeuwen ontwikkelde. De inwoners van de dorpen moesten aanvankelijk in andere plaatsen naar de kerk en dat betekende heel veel lopen. In de vijftiende eeuw bouwden ze in de grotere dorpen kapellen. Deze werden in Westbroek en Maartensdijk uitgebreid tot dorpskerken. De oudste kerken waren dus katholiek.

De Reformatie in de zestiende eeuw bracht in plaats van de rooms-katholieke kerk een nieuwe allesbeheersende kerk, de gereformeerde (of later hervormde) kerk. Deze nam officieel de kerkgebouwen van Westbroek en Maartensdijk in beslag. In werkelijkheid stapte de pastoor met een groot deel van zijn kudde over naar het nieuwe geloof door wat aanpassingen in de dienst aan te brengen. De Dorpskerk in De Bilt werd voor de nieuwe godsdienst gebouwd. 

Meer stromingen: meer kerken

Je mocht nu wel geloven wat je wilde, maar andere godsdienstige groeperingen mochten geen kerken hebben. Pas met de komst van de Fransen aan het einde van de achttiende eeuw werd de deur opengezet voor volledige godsdienstvrijheid. 

Die leidde in de negentiende en de twintigste eeuw tot een grote verscheidenheid van stromingen en kerkgenootschappen en tot veel meer kerkgebouwen. Omstreeks 1836 maakten behoudende protestanten gebruik van die vrijheid door bijeenkomsten te houden in boerderijen in Maartensdijk en Achttienhoven en in woonhuizen in De Bilt. Hervormde overheidsdienaren probeerden dit te verbieden en schreven bekeuringen uit, maar uiteindelijk leidde dit na de Doleantie van 1886 tot de Gereformeerde Kerken in Nederland. De roomskatholieke minderheid bouwde vanaf het einde van de negentiende eeuw ook kerken. 

Bouw en afbraak

Intussen bleven de protestanten zich opsplitsen in steeds kleinere groeperingen. Toen de bevolking in de twintigste eeuw toenam, kwamen er nog veel meer kerken en kapellen bij. Sommige bewegingen begonnen in een wijkgebouw of een school en schraapten dan het geld bij elkaar voor hun eigen gebouw. Doordat er echter steeds minder mensen naar de kerk gingen, werden de protestantse kerken gedwongen tot samenwerken in de Samen op Weg Kerken en in de Protestantse Kerk in Nederland. Toen de ontkerkelijking verder doorzette, moest men diverse kerkgebouwen sluitens, zelfs kerken die nog pas enkele tientallen jaren bestonden. Ook in de katholieke kerken liep het aantal kerkgangers terug en de Laurentiuskerk werd na vijftig jaar gesloopt. 

U vindt de rondleiding door te klikken op de website van het Online Museum De Bilt en te kiezen voor met menu Rondleidingen.

Dick Berents