Van Jodendom naar Kronkelstraatje

Wie tegenwoordig door het zgn. Kronkelstraatje bij De Kwinkelier loopt, staat op historische grond. Het gebied maakte ooit deel uit van ’t Jodendom, een karakteristieke arbeidersbuurt achter de Vinkenlaan en Julianalaan, tegen de bosrand.

door Henk van de Bunt

De naam ’t Jodendom gaat terug tot 1799, toen de Joodse gemeenschap van Utrecht hier toestemming kreeg voor een begraafplaats. In 1806 werd er één jong Joods meisje begraven. Daarna werd de begraafplaats niet meer gebruikt. De naam bleef echter aan het gebied verbonden. 

Koekoeklaan

In de loop van de negentiende en twintigste eeuw ontstond er een arbeidersbuurtje met eenvoudige woningen. De Koekoeklaan, de Koekoekdwarslaan en de Lange Buurt vormden samen ’t Jodendom. De Koekoeklaan was daarmee een van de belangrijkste straatjes van deze bijzondere volksbuurt. In 1922 werden de Koekoeklaan en Koekoekdwarsstraat aangelegd. Aan de Koekoeklaan bouwde de gemeente twaalf arbeiderswoningen. De buurt verdween uiteindelijk. De laatste woningen van ’t Jodendom werden rond 1969/1971 afgebroken. Later maakte het gebied plaats voor de ontwikkeling van het huidige winkelcentrum De Kwinkelier. Het huidige Kronkelstraatje ligt daarmee in een gebied waar de herinnering aan het vroegere Jodendom bijna volledig uit het straatbeeld is verdwenen. De Koekoeklaan is echter een tastbare herinnering aan de oude arbeidersbuurt.

Struikelstenen 

Afgelopen woensdag 30 september zijn twee struikelstenen onthuld bij het bankje in het kronkelstraatje In De Kwinkelier in Bilthoven. Evert Theunissen van ‘Struikelstenen De Bilt’ vertelt: ‘Voor de bouw van dit winkelcentrum is in de jaren zeventig een aantal huizen afgebroken die aan het eind van de Koekoeklaan stonden. In één van die huizen - nummer 19 - heeft het Duits-Joodse vluchtelingenechtpaar Kofler-Friedman gewoond. In 1942 hebben zij onder dwang dat huis verlaten en zijn zij via Kamp Westerbork naar Auschwitz gedeporteerd en daar op 7 september 1942 in de gaskamer vermoord. De stenen zijn geplaatst op de locatie waar het huis Koekoeklaan 19 stond’. 

Laatste

Stichting struikelstenen De Bilt heeft stenen gelegd voor hen die vermoord zijn om wie zij waren omdat zij tot een bepaald volk of religie werden gerekend of vanwege hun geaardheid. Op woensdag 30 september is de laatste serie struikelstenen in Bilthoven onthult. Behalve in De Kwinkelier zijn ook struikelstenen geplaatst bij Parklaan 73, Palestrinalaan 24, Nicolailaan 17, Rembrandtplein 5 en 7 en bij Van der Helstlaan 16, allen in Bilthoven. Er zijn in nu in totaal 126 struikelstenen in de kernen van de gemeente De Bilt geplaatst: 12 in De Bilt, 92 in Bilthoven, 21 in Westbroek en 2 in Hollandse Rading. In november a.s. wordt nog één laatste struikelsteen geplaatst en dan is voor alle 127 inwoners die in de oorlog zijn vermoord alléén om wie zij waren, een struikelsteen gelegd.