Corona veranderde de denksport

Van clubavond naar scherm en weer terug

door Henk van de Bunt

Wie vóór corona aan denksport deed, wist waar hij op dinsdag-, woensdag- of donderdagavond moest zijn: in de clubzaal. Bridge, schaken en dammen draaiden niet alleen om het spel, maar ook om ontmoeting, gezelligheid en een praatje na afloop.

Toen Nederland in maart 2020 op slot ging, viel dat vertrouwde ritme weg. Clubgebouwen gingen dicht, competities werden stilgelegd en de wekelijkse ontmoeting verdween. Een opmerkelijke ontwikkeling volgde: juist denksporten, die ogenschijnlijk zo weinig last hebben van afstand en ruimte, bleken voor een belangrijk deel afhankelijk van hun sociale omgeving.

Maar corona heeft de drie sporten niet hetzelfde geraakt.

Van de clubtafel naar het scherm

Voor bridgers kwam de lockdown hard aan. De BridgeBond zag het aantal leden teruglopen en vooral cursussen en nieuwe aanwas vielen stil. Tegelijkertijd werd gezocht naar een alternatief voor de vertrouwde clubavond. Het sterkste lokale vergelijkingspunt is een artikel uit De Vierklank van augustus 2022, dus vlak na de coronaperiode. Daarin werden de plaatselijke clubs zelf gevraagd naar hun situatie. Zij noemden corona, vergrijzing en het gebrek aan nieuwe leden expliciet als problemen.

Een alternatief lag voor de hand: online spelen. Via StepBridge konden verenigingen hun clubavond voortzetten. Landelijk maakten honderden clubs er gebruik van maakten er gebruik van. Wat begon als noodoplossing bleek bovendien meer te zijn dan een tijdelijke voorziening. Ook nadat de deuren van de clubzalen weer opengingen, bleef online bridge bestaan.

De coronacrisis maakte daarmee twee kanten van bridge zichtbaar. Enerzijds is het een spel dat technisch gemakkelijk online kan worden gespeeld. Anderzijds is de bridgeclub méér dan een plek waar kaarten worden gedeeld. Het is een sociale ontmoetingsplaats, vaak met een trouwe groep oudere leden. Daar ligt ook na corona een uitdaging. De BridgeBond spreekt over ongeveer 100.000 mensen die in clubverband bridgen, terwijl het totale aantal mensen dat in Nederland bridge speelt volgens de bond veel groter is. De belangstelling voor het spel en het lidmaatschap van een bridgeclub zijn dus niet noodzakelijk hetzelfde.

Corona als onverwachte stimulans

Bij schaken gebeurde iets bijzonders. Ook de schaakclubs moesten hun deuren sluiten, maar schakers konden vrijwel onmiddellijk naar internet uitwijken. Online schaken bestond natuurlijk al, maar tijdens corona nam het een enorme vlucht. De populaire Netflix-serie The Queen’s Gambit gaf de belangstelling bovendien een extra impuls. En het bleef niet bij een tijdelijke opleving. De cijfers van de Koninklijke Nederlandse Schaakbond laten zien dat het aantal verenigingsleden tijdens corona eerst daalde, maar daarna volledig herstelde. In 2019 waren er ongeveer 15.150 verenigingsleden; in 2021 waren dat er nog geen 13.800. In 2025 stond de teller echter op 16.026. Ook penningmeester Bart van Tooren van De Biltse Combinatie (DBC) bevestigt e.e.a. Corona heeft niet alleen een bestaande digitale schaakwereld groter gemaakt, maar lijkt ook nieuwe spelers naar de fysieke schaakvereniging te hebben gebracht. Ook bij DBC is vooral bij jongeren de belangstelling gegroeid. Voor schaken heeft corona dus eerder als versneller gewerkt dan als blijvende bedreiging.

Van clubavond naar online wereld

Misschien is de belangrijkste verandering na corona daarom niet in de ledentallen te vinden. Voor corona was de route eenvoudig: naar de club > spelen > napraten > naar huis.

Tijdens corona werd dat: computer aan > online spelen > contact via internet. En na corona zijn beide werelden naast elkaar blijven bestaan. Dat heeft voordelen. Wie wil schaken, bridgen of dammen, hoeft niet altijd meer op een bepaalde avond naar een verenigingsgebouw. Online spelen is gemakkelijk, flexibel en voor sommige mensen aantrekkelijker. Maar er zit ook een keerzijde aan. Een online speler wordt niet vanzelf lid van een vereniging. Hij ontmoet geen clubbestuurder, trainer of vrijwilliger en bouwt minder gemakkelijk de sociale contacten op die een vereniging sterk maken.

Vergrijzing

Daarmee heeft corona een onderscheid scherper gemaakt dat vóór 2020 minder zichtbaar was: de belangstelling voor een denksport is iets anders dan de belangstelling voor de denksportvereniging. Niet minder, maar anders.

Wat heeft corona de Nederlandse denksport uiteindelijk gebracht? Voor bridge betekende het vooral een harde confrontatie met de kwetsbaarheid van het traditionele verenigingsmodel. Online spelen bood een uitweg, maar de vergrijzing en het aantrekken van nieuwe leden blijven belangrijke vraagstukken. Voor schaken pakte de digitale omslag verrassend positief uit. Na de coronadip groeide het aantal verenigingsleden zelfs boven het niveau van vóór corona.

Thuis online

De conclusie kan daarom moeilijk zijn dat corona de belangstelling voor denksport heeft verminderd. Corona heeft vooral veranderd hoe mensen denksport beoefenen. De clubavond is terug, maar het scherm is gebleven. En dat kan de komende jaren wel eens de belangrijkste uitdaging voor denksportverenigingen worden. Niet alleen de vraag hoeveel mensen er lid zijn, maar vooral: hoe krijg je de mensen die thuis of online schaken, bridgen of dammen weer aan tafel in de club?