Natuur beter in balans

Utrechts Programma Landelijk Gebied vastgesteld

door Henk van de Bunt

De provincie Utrecht wil natuur, water en landbouw beter met elkaar in balans brengen. Daarom hebben Gedeputeerde Staten op 14 juli 2026 het Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG) vastgesteld.

In het programma staat hoe de provincie de komende jaren wil werken aan onder meer natuurherstel, verbetering van de waterkwaliteit, het tegengaan van bodemdaling en een toekomstbestendige landbouw.

Volgens de provincie staat de kwaliteit van het landelijk gebied onder druk. De natuur heeft te lijden onder een teveel aan stikstof, veenweidegebieden kampen met bodemdaling en uitstoot van CO2 en op veel plaatsen voldoet de waterkwaliteit nog niet aan de gestelde normen. Enkele onderdelen van het UPLG, zoals de stikstofmaatregelen, moeten later dit jaar nog worden vastgelegd in de Omgevingsvisie en Omgevingsverordening. Provinciale Staten nemen daar in november een besluit over.

Ruim 1700 reacties

Het ontwerp van het UPLG leidde tot veel belangstelling. Tijdens de inspraakperiode, van 6 januari tot en met 16 februari 2026, kwamen 1706 zienswijzen binnen. Een groot deel daarvan was afkomstig van agrarische ondernemers, die zich zorgen maken over de gevolgen voor hun bedrijf en hun toekomst. Daarnaast ontving de provincie 524 reacties op de gewijzigde Omgevingsvisie en 645 op de Omgevingsverordening. Gemeenten, belangenorganisaties en terreinbeheerders maakten eveneens gebruik van de mogelijkheid om hun visie te geven.

De provincie heeft alle reacties verwerkt in een uitgebreide Nota van Beantwoording, die eveneens op 14 juli is vastgesteld. De aanpassingen worden opgenomen in het definitieve UPLG, dat op 28 juli 2026 wordt gepubliceerd in het Omgevingsloket. Omdat het UPLG een beleidsprogramma is en geen juridisch besluit, kunnen belanghebbenden er geen bezwaar of beroep tegen instellen.

Zorgen bij boeren

Veel agrarische ondernemers vrezen dat de plannen gevolgen hebben voor de continuïteit van hun bedrijf. Volgens hen zorgen de voorgestelde maatregelen voor onzekerheid, waardoor investeringen worden uitgesteld en jonge boeren minder perspectief zien. De provincie erkent dat de veranderingen voor sommige bedrijven ingrijpend kunnen zijn. Daarom wil zij ondernemers ondersteunen met subsidies, kennisprogramma’s, relatiebeheerders en plattelandscoaches.

Beperkte aanpassingen

Na verwerking van de inspraakreacties is het UPLG inhoudelijk nauwelijks gewijzigd. Wel is eerder besloten om de voorgenomen mestbeperkingen rond Natura 2000-gebieden twee jaar uit te stellen tot 2029. Over de stikstofaanpak bleek behoefte te bestaan aan een betere onderbouwing van de voorgestelde maatregelen. Daarom is een uitgebreidere analyse toegevoegd waarin de effecten van de verschillende maatregelen worden toegelicht.

Blik op 2035

Het UPLG vormt de leidraad voor de ontwikkeling van het landelijk gebied tot 2035. Daarbij staan natuurherstel, biodiversiteit, waterkwaliteit, klimaat, veenweiden en de toekomst van de landbouw centraal. De uitvoering vindt de komende jaren plaats via gebiedsgerichte projecten. 

Een belangrijk onderwerp is de aanpak van de veenweiden. De provincie streeft naar een gemiddelde grondwaterstand van 40 centimeter onder het maaiveld. In ongeveer tien procent van de veenweidegebieden wordt een hogere waterstand van circa 20 centimeter onder maaiveld onderzocht. Provincie, gemeenten en waterschappen werken hiervoor samen binnen de Taskforce Veenweiden. Hierin wordt bekeken welke maatregelen het meest effectief zijn en welke aanpak het beste past bij de verschillen tussen de gebieden. Daarbij wordt onder meer gekeken naar kleinere peilvakken en verschillende vormen van vernatting. De uitkomsten worden verwerkt in de gebiedsplannen. Na de zomer van 2026 worden betrokken partijen opnieuw geraadpleegd.

Ook afhankelijk van het Rijk

Welke gevolgen de nieuwste plannen van het Rijk hebben voor het UPLG is nog niet duidelijk. De provincie heeft inmiddels een eerste analyse gemaakt en ziet dat de landelijke doelen grotendeels aansluiten bij de provinciale ambities, al verschillen sommige uitwerkingen. 

Zodra het rijksbeleid definitief is vastgesteld en wettelijk is vastgelegd, wordt het UPLG waar nodig aangepast.