Dagvlinders hebben Junidip - Reis naar Nederland verloopt in etappes

Vanmorgen vloog ze nog
Zo onbelemmerd en gracieus
En zo verheven
Zo’n sierlijk wezentje
Het was geschapen om te zweven
Niet om te sterven ...

Aan deze melancholieke tekstregels uit de musical Tsjechov van vele jaren geleden moest ik denken omdat al even geen dagvlinders zijn waargenomen in de natuur. Dit verschijnsel, de zogenaamde junidip, begon dit jaar al in mei. Het is een periode waarin je nauwelijks dagvlinders ziet. Is het je opgevallen? Want uitgerekend bij ideale weersomstandigheden als een strak blauwe lucht, lekkere temperatuur, zon erbij en veel bloeiende bloemen laten ze verstek gaan. Zelfs zeer algemene soorten als koolwitje, dagpauwoog en atalanta. Wat is er aan de hand?

De uitleg is eenvoudig. De eerste generatie vlinders van bijvoorbeeld soorten als citroenvlinder en bont zandoogje, is gestorven. Hun taak na twee tot vier weken fladderen, paren en eitjes leggen zit erop. Vanaf eind mei zijn veel vlinders in hun ontwikkelstadium als ei, rups of pop. Inmiddels zitten we in de tweede helft van juni. Her en der zie ik weer dagvlinders van de nieuwe generatie. We moeten dus gewoon even geduld hebben tot de nieuwe generatie vanaf eind juni gaat vliegen (om in juli te pieken).

Distelvlinders

Maar, zoals altijd in de natuur, heb je ook uitzonderingen. Zo zag ik tijdens mijn vakantie in eigen land in de laatste week mei en de eerste week juni relatief veel distelvlinders. Nog niet eerder waren me dit soort aantallen opgevallen. Niet zo verwonderlijk, zo bleek. Op de website van de Vlinderstichting lees ik dat er soms uitzonderlijk goede distelvlinderjaren zijn, zoals in 2019. Ook voor 2026 heeft de stichting deze verwachting.

50 km/uur

De distelvlinder is een bijzondere vlindersoort die mijn respect afdwingt. Het is een trekvlinder – voortdurend onderweg. Van de Sahel naar Nederland en weer terug. En, hoewel het fragiele insect tot 50 km/u kan vliegen, is deze afstand voor één generatie te groot. De reis start als de temperatuur in de Sahel stijgt en de windrichting gunstig is. De reis gaat in etappes. 

Bij de eerste ‘halte’ worden eitjes gelegd, rupsen geboren, gaan de rupsen verpoppen en vliegt een volgende generatie vlinders naar een volgende tussenstop. De distelvlinders die ik waarnam waren de kleinkinderen (of misschien wel achterkleinkinderen) van de distelvlinders uit de Sahel. De tere vleugels wat verbleekt en soms rafelig als gevolg van de lange vlucht. Het proces herhaalt zich in ons land. De vlinders paren, leggen eitjes en sterven. In augustus kun je de hier geboren generatie distelvlinders zien, dan zijn ze dieper oranje van kleur dan de trekvlinders.

Nieuwe generatie

Dat je in juni minder vlinders ziet, is dus geen reden tot zorg. De vlinders die enkele weken geleden nog zo onbelemmerd door de lucht zweefden, hebben hun rol gespeeld. Maar uit de eitjes die zij achterlieten groeit alweer een nieuwe generatie. Met een beetje geduld verschijnen de eerste nieuwkomers vanzelf weer. De korte stilte van de junidip hoort bij de natuurlijke kringloop van komen en gaan, een periode waarin het leven zich even aan ons oog onttrekt, om straks uit te vliegen en te genieten van het rijke aanbod aan nectar.

(door Jacqueline van Dam - boswachter Utrechts Landschap)