Balans in de natuur

In de natuur draait het om balans. Het is onze missie als boswachters om de diversiteit van inheemse planten en dieren in de natuur te behouden en waar mogelijk te versterken. Diversiteit helpt de natuurgebieden weerbaarder te zijn bij ziekten, plagen, stikstofdepositie en klimaatverandering.

Een soort die ik daarom graag in onze bossen zie, is de vuilboom. What’s in a name? Deze struik – want een echte boom is het niet – is een stille kracht in het ecosysteem. De naam verwijst naar de laxerende werking van de gedroogde schors. Het bevat een stofje dat de darmbewegingen stimuleert. Niet iets om over naar huis te schrijven, maar wel een leuk weetje voor bij de koffie. Gelukkig heeft hij ook nog een elegantere naam: sporkehout. Dat verwijst naar zijn vroegere rol als sprokkelhout voor ovens.

De inheemse vuilboom bloeit bescheiden, van het vroege voorjaar tot diep in september. Geen spektakel, maar wel een feestmaal voor insecten zoals solitaire bijen en zweefvliegen. Voor sommige vlinders is hij zelfs onmisbaar: hierop leggen ze hun eitjes, zodat de rupsen daarna kunnen smullen van de blaadjes. Het feest is compleet als na de bloei de bessen komen – een ware traktatie voor merels, zanglijsters, zwartkoppen en kleine zoogdieren. Kortom: de vuilboom is misschien geen blikvanger, maar wel een beschaafde inwoner die het bos tot leven brengt.

Boswachters stellen de natuurgebieden graag open voor bezoekers. Want zeg nou zelf: wat is er mooier dan een wandeling door een levendig bos, vol gezoem, gefladder, geritsel en gezang? Dat bezoek heeft soms ook een keerzijde. Als je pech hebt, dan kom je de minder botanische tegenhanger tegen van de vuilboom: de vuilnisboom. Deze soort is wél een echte blikvanger. Met zijn felle kleuren begroet hij je van grote afstand. Plastic zakken en zakjes, goed gevuld en rijk van geur, hangen als tropische vruchten in takken, hekken of aan palen. Alsof de natuur zelf boodschappen heeft gedaan. Geen nieuwe boomsoort maar een moderne vuilnisboom. Feest voor de natuur? Nou, nee, vuilnis brengt de natuur uit balans.

Het ophangen van een boodschappentas in de natuur is ongetwijfeld met de beste bedoelingen is gedaan. Maar tassen, zakjes en andere menselijke frutsels voelen zich in het bos toch wat ongemakkelijk. Geef toe, alles wat je meeneemt het bos in, kan (leeg) toch ook prima weer mee terug? De dieren zullen je dankbaar zijn — niet omdat ze zulke opgeruimde types zijn, maar omdat ze nu eenmaal geen verstand hebben van plastic en hierin vastlopen, letterlijk en figuurlijk. Bovendien, jij ziet toch ook liever bladeren, bloemen en vruchten aan de bomen waarbij je kan genieten van de frisse boslucht? Laten we daarom het versieren van bomen, hekken en palen beperken tot de kerstperiode in de eigen woonomgeving. Deal?

Jacqueline van Dam, boswachter Utrechts Landschap