Gemeente bereidt zich voor op crises

Niet alleen burgers, maar ook gemeenten moeten zich beter voorbereiden op crises. Want als zich een crisis voordoet, zijn gemeenten (mede-)verantwoordelijk voor de zorg voor hun bevolking.

door Lem van Eupen

De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft een overzicht gemaakt van maatregelen die gemeenten kunnen nemen. Daarmee kunnen ze risico’s beperken en gevolgen van een crisis beter opvangen. Op kortdurende incidenten is de gemeente al voorbereid, maar hoe is dat voor langduriger crises?

Een cyberaanval, langdurige stroomuitval, storingen in de drinkwatervoorziening, wateroverlast door extreme weersomstandigheden – het zijn maar een paar van de risico’s die grote gevolgen kunnen hebben voor ons dagelijkse leven. Steeds meer burgers zijn zich ervan bewust dat ze zich moeten voorbereiden op zulke zaken. Maar als het gaat om publieke voorzieningen ligt er een taak voor de overheid, ook voor gemeenten. Zij moeten kunnen zorgen voor alternatieve stroomvoorziening en drinkwaterpunten en voor het doorgaan van de afvalinzameling, het openbaar vervoer en publieke gezondheidszorg. 

Samenwerking

‘Als gemeente staan we er gelukkig niet alleen voor’, zegt burgemeester Maarten Haverkamp. ‘We hebben de luxe dat we met de andere gemeenten in de provincie samenwerken in de Veiligheidsregio Utrecht. We hebben samen al een aantal scenario’s ontwikkeld. In het algemeen vind ik dat we er als gemeente goed op staan – al is dat gevaarlijk om te zeggen omdat zich natuurlijk altijd iets onverwachts kan voordoen waarop je nog niet bent voorbereid. En we hebben nog echt niet álle kritische bedrijfsprocessen op orde. Daarnaast gaat het ook om keuzes maken. Een voorbeeld: als er een crisis is kan de uitgifte van paspoorten wel even wachten, maar de centrale registratie van persoonsgegevens moet wel te raadplegen zijn.’ 

Noodsteunpunten

Een belangrijk onderdeel van de crisisaanpak is de inrichting van noodsteunpunten. Dat zijn plekken waar burgers terecht kunnen voor informatie en basishulpverlening, maar ook voor voorzieningen zoals noodstroom. Haverkamp: ‘We denken daarvoor bijvoorbeeld aan dorpshuizen, maar ook aan kerken en moskeeën. Zij kennen vaak al de kwetsbare mensen in hun wijk of gemeenschap, en ze kunnen niet alleen praktische hulp maar ook troost en bemoediging bieden. De betrokkenheid van maatschappelijke organisaties is echt cruciaal, we kunnen het als overheid niet allemaal alleen organiseren. Daarbij moeten we overigens ook de communicatie goed regelen. Stel dat de mobiele telefonie en het internet uitvallen, hoe bereiken we de mensen dan?’

Zelfredzaamheid

Ook burgers zelf hebben een belangrijke verantwoordelijkheid. Ellen van Tellingen, officier van dienst bevolkingszorg bij de gemeente De Bilt: ‘Veel mensen nemen de risico’s nog te licht op. We moeten onze inwoners duidelijk maken dat het belangrijk is dat ze zichzelf een aantal dagen kunnen redden. De Rijksoverheid heeft burgers al opgeroepen om zelf noodpakketten samen te stellen en wat contant geld in huis te halen. Op de website Denkvooruit.nl kun je vinden welke spullen je nodig hebt. Denk daarbij bijvoorbeeld aan water, houdbaar voedsel, een zaklamp met extra batterijen, kaarsen, een radio op batterijen, een EHBO-doos.’

Oefening

Terug naar de rol van de gemeente. Tot nu toe is daarover nog weinig gedeeld met de inwoners. Is de gemeente van plan om niet alleen informatie te gaan geven, maar bijvoorbeeld ook oefeningen te houden waarbij burgers worden betrokken? Burgemeester Haverkamp: ‘Dat staat niet bovenaan onze lijstjes. In eerste instantie willen we vooral in gesprek met maatschappelijke organisaties en verenigingen. Zij zijn een belangrijke tussenschakel tussen ons en de burgers. Ook omdat het er niet alleen om gaat dat mensen zichzelf kunnen redden, maar dat we in geval van een crisis ook voor elkaar zorgen.’

Financiën

De onvermijdelijke vraag dringt zich op of de gemeente wel voldoende geld heeft voor alles wat nodig is voor een goede voorbereiding. Zeker omdat de gemeenten vanaf 2026 te maken krijgen met fors minder financiering vanuit de Rijksoverheid. Burgemeester Haverkamp: ‘Veel van wat er moet gebeuren doen we al, samen met de Veiligheidsregio, maar het kost de gemeente zeker geld om dit goed te organiseren. Maar als er zich echt een ramp voordoet, is geld niet het eerste waar je aan denkt. Dan ga je gewoon aan de slag, vanuit de gedachte: als het moet, dan moet het.’