Atlantikwall, Bilthoven en Jagtlust

Organisatoren Historische Kring D’Oude School en Stichting Behoud Jagtlust werden vorige week vrijdag verrast door een onverwacht grote toeloop voor de presentatie van De Atlantikwall Atlas; het Duitse verdedigingssysteem in Nederland 1940 -1945.

Er was niet voor iedereen plaats en sommigen geïnteresseerden moesten teleurgesteld worden. Uiteindelijk vonden tegen de zestig personen een zitplaats in de Bilthovense Boekhandel. 

Vergeten

Aanleiding was o.a. het zorgvuldig gedocumenteerde boek van de hand van de bekende Biltenaar J.C. Brugmans: ‘Zijn boek publiceerde hij twintig jaar geleden met de titel ‘Vergeten Bunkers’. Het lijkt er nu op dat het verhaal van de bunkers opnieuw vergeten is’. 

Duits Legerkorps

De Duitse bezettingstroepen verplaatsten in 1943 het hoofdkwartier van het 88ste Duitse Legerkorps van Utrecht naar Bilthoven in de verwachting dat het hier beter beschermd zou zijn tegen luchtaanvallen. ‘Dat ging gepaard met omvangrijke aanwezigheid van Duitse soldaten, inkwartiering en vordering van huizen. En met de bouw van een groot aantal bunkers. Deze zijn nu nog te vinden in de tuinen van particulieren. In de openbare ruimte vind je in het park achter Jagtlust vind je er nog drie terug.’ 

5000 kilometer

‘De Atlantikwall Atlas is tot stand gekomen vanuit de wens van de toenmalige minister om een nationale visie te ontwikkelen op het erfgoed van de Atlantikwall’, zo vertelde Menne Kosian, mede-auteur. De Atlantikwall is een meer dan 5.000 kilometer lange verdedigingsline die Nazi Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog langs de westkust van de bezette gebieden in West-Europa heeft aangelegd ter voorkoming van een geallieerde invasie. ‘Maar het is meer dan een eindeloos lange rij bunkers. We leggen in de Atlas er de nadruk op dat het gaat om een complex systeem, samenhang van aanval en verdediging.’ Kosian gaf in zijn presentatie de verbanden aan tussen wereldschaal, nationaal en lokaal. ‘Er was voor de Atlantikwall een centrale aansturing en diepteverdediging nodig. In september 1944 liggen de Duitse hoofdkwartieren centraal in het land’.

Bunkers en bombardementen

Kosian legde het verband tussen de ontwikkelingen op Europese, nationale en lokale schaalt. In Bilthoven werd in 1943 het hoodfkwartier van het 88ste Legerkorps gevestigd onder bevel van generaal Reinhard. Het verzet zorgde ervoor dat met spionageberichten Londen over de precieze lokaties van bunkers en officiersverblijven beschikte. In december 1944 vond een groot bombardement plaats. De bunkers in Bilthoven-Noord waren doelwit, Jagtlust en de bunkers rondom bleven gespaard. Generaal Reinhard had toen zijn woning villa De Bremhorst in Bilthoven al verlaten.

Bilste Erfgoedvisie WOII

Op vragen antwoordde Kosian dat de Rijksdienst Cultureel Erfgoed in haar nationale visie stelt dat een zorgvuldige, integrale omgang met de overgebleven resten, wenselijk is. Waarbij de resten benaderd moeten worden als een systeem, waarbij behoud het uitgangspunt is. Gespreksleider Anne de Boer sloot hierbij aan: ‘We vieren nu 80 jaar bevrijding. Aan de hand van de fysieke aanwezigheid van de bunkers kan het verhaal van bezetting, bunkerbouw, bombardementen en bevrijding verteld worden, lokaal, nationaal en internationaal. Een visie op het behoud en gebruik van Bilts erfgoed uit WOII is nodig’.

De Atlantikwall Atlas is o.a. te koop bij de Bilthovense Boekhandel. Een Engelstalige editie volgt in het najaar. De Historische Kring onderzoekt gezien de belangstelling de mogelijkheid om in oktober - de maand van de geschiedenis - dieper in te gaan op de lokale aspecten van de Duitse bezetting en de bunkerbouw.

(Historische Kring D’Oude School)