Droogte houdt aan nog geen regen in zicht

Het is droog. Heel droog. Sinds februari is er nauwelijks regen gevallen in ons land. En dat begint steeds meer gevolgen te krijgen.

Op 14 mei is het neerslagtekort – het verschil tussen hoeveel regen er valt en hoeveel water er verdampt – gemiddeld in Nederland al opgelopen tot 91 millimeter. Dat is net zo veel als in 1976, een van de droogste jaren ooit. En er is voorlopig nog geen regen in zicht.

Neerslagtekort groter dan vorig jaar

Als we kijken naar vorig jaar, dan is het verschil enorm. Op 12 mei 2024 stond het neerslagtekort op slechts 19 millimeter. En in de rest van 2024 liep dat tekort op tot maximaal 81 millimeter. Nu, halverwege mei, zitten we daar al boven. En het tekort blijft oplopen.

Toch is het niet overal even droog. In het westen van Nederland is het neerslagtekort het grootst. In het oosten viel in april nog redelijk wat regen, vooral rond de Veluwe en langs de grens met Duitsland. Daar is de droogte iets minder ernstig.

Vroege start van de droogte

De droogte is dit jaar vroeg begonnen. In jaren zoals 2018 – toen het ook erg droog was – begon het tekort pas in juni snel op te lopen. Dit jaar begon het al in maart. Op dat moment verdampte er meer water dan erbij kwam door regen. En dat zorgt ervoor dat de grond snel uitdroogt.

Toch lijkt het in het begin van het jaar allemaal mee te vallen. In januari en februari viel er namelijk nog vrij veel regen. Daardoor zat er nog genoeg water in de grond. Maar sinds maart is het beeld helemaal omgeslagen.

Gevolgen voor natuur

Door het aanhoudende droge weer dalen ook de grondwaterstanden snel. Op veel plekken zijn deze nu al lager dan normaal voor deze tijd van het jaar. Dat blijkt uit de droogtemonitor van Rijkswaterstaat. Kleine beken beginnen droog te vallen. Ook zijn er al meldingen van blauwalg in sloten en plassen. En in de grote rivieren, zoals de Rijn, is de waterstand lager dan normaal. Dat begint al problemen op te leveren voor de scheepvaart.

Wanneer de droogte langer aanhoudt, kunnen ook boeren en natuurbeheerders problemen krijgen. Planten groeien minder goed, gewassen kunnen verdrogen en natuurgebieden kunnen schade oplopen.

Hoe ontstaat deze droogte?

De droogte wordt vooral veroorzaakt door een reeks hogedrukgebieden. Die zorgen voor zonnig en droog weer. Tegelijkertijd worden regengebieden naar het zuiden of noorden geduwd. Daardoor krijgen landen als Spanje en Portugal juist veel meer regen dan normaal.

Een groot deel van dit soort weersituaties is toeval. Vorig jaar kregen we juist veel regen, omdat lagedrukgebieden toen wél over ons land trokken. Maar ook klimaatverandering heeft daarmee te maken.

Klimaatverandering maakt het erger

Door klimaatverandering worden droge periodes droger, en natte periodes natter. Warme lucht kan meer waterdamp bevatten, dus als het regent, regent het vaak harder. Maar in droge periodes verdampt er ook veel meer water. Daardoor loopt het neerslagtekort sneller op.

Volgens de nieuwste klimaatscenario’s van het KNMI neemt de regen in april en mei wel iets toe, maar de verdamping ook. Daardoor wordt het neerslagtekort in het voorjaar steeds groter. Vooral april en mei zijn de afgelopen decennia al droger geworden, vooral in het binnenland. Dat komt deels door hogere temperaturen, en deels doordat de lucht schoner is geworden, waardoor de zon meer schijnt.  Ook in de zomer stijgt de verdamping sterk, maar neemt de kans op regen juist af. In het droogste klimaatscenario is een gemiddelde zomer in de toekomst even droog als een extreem droge zomer nu. 

Vooruitkijken

Voorlopig is er nog weinig reden tot optimisme. De weersverwachting voor de komende weken laat nog steeds weinig neerslag zien. Het is daarom belangrijk dat we ons blijven voorbereiden op droge perioden. Water vasthouden, zuinig omgaan met water en goed beheer van grondwater en rivieren worden steeds belangrijker.

De natuur, de landbouw én wijzelf krijgen steeds vaker te maken met de gevolgen van droogte. Wat we nu doen, bepaalt hoe goed we daar in de toekomst mee kunnen omgaan.

(met dank aan KNMI)