Wordt De Rustende Jager gemeentelijk monument

door Henk van de Bunt

De eigenaar van landgoed Persijn heeft een verzoek ingediend de herberg ‘De Rustende Jager’ (bij rotonde Achterwetering) - tenminste - bescherming te geven door aanwijzing als gemeentelijk monument.

‘Gemeente De Bilt is trots op haar dorpen en buitengebied en neemt de verantwoordelijkheid voor behoud en verbetering van de ruimtelijke kwaliteit’, wordt vermeld De Welstandsnota. Deze helpt de gemeente (De Bilt) dit kwaliteitsstreven helder en vakkundig uit te oefenen: ‘Met deze Welstandsnota is de gemeente ervan overtuigd dat de kwaliteit van de gebouwde omgeving goed kan worden besproken en beoordeeld. Want ‘gebouwen en andere bouwwerken vormen samen het decor van de dagelijkse leefomgeving. De verschijningsvorm van een bouwwerk is geen zaak van de eigenaar alleen; elke voorbijganger wordt ermee geconfronteerd, of hij wil of niet. Een aantrekkelijke, goed verzorgde omgeving verhoogt bovendien de waarde van het onroerend goed en versterkt het vestigingsklimaat’. 

Welstandsnota
Wie in Nederland iets wil bouwen of verbouwen heeft daarvoor in veel gevallen een omgevingsvergunning nodig. Bij een aanvraag voor een vergunning wordt bekeken of de plannen voldoen aan redelijke eisen van welstand. De welstandsbeoordeling is volgens artikel 12 van de Woningwet gericht op het uiterlijk en de plaatsing van een bouwwerk. In artikel 12a is bepaald dat de welstandsbeoordeling moet zijn gebaseerd op door de gemeenteraad in een welstandsnota vastgestelde welstandscriteria. Op grond van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) en het Besluit omgevingsrecht (Bor) mag het college zelf bepalen of advies wordt ingewonnen van een onafhankelijke welstandscommissie of dat toetsing aan welstand deels door ambtenaren wordt uitgevoerd’.

Monument
In de Erfgoedverordening De Bilt wordt in artikel 1 (Begripsbepalingen) een beschermd gemeentelijk monument nader omschreven als een zaak, die van algemeen belang is wegens zijn schoonheid, uniciteit, betekenis voor de wetenschap of cultuurhistorische waarde. In artikel 3: ‘Het college kan, al dan niet op aanvraag van een belanghebbende, een monument aanwijzen als gemeentelijk monument en voordat het college over de aanwijzing een besluit neemt, vraagt het college advies aan de monumentencommissie’.

Aanvraag
De eigenaar van landgoed Persijn motiveert de aanvraag: ‘Als restaurant ‘Bij Hen’, ‘Helden’, ‘Het Braadspit’, ‘Het Jagershuis’ of historisch zelfs als ‘De Rustende Jager’; veel mensen kennen de uitspanning langs de Koningin Wilhelminaweg te Maartensdijk welke daar al eeuwen staat. ‘Het pand is enigszins markant gelegen’ geeft het MIP (Monumenten Inventarisatie Project van de Provincie Utrecht) aan in 1991. En nu ik zelf al enige jaren wandel op het landgoed Persijn en regelmatig de kopgevel van dit charmante en historische gebouw tegemoet loop, ben ik me er ook verder historisch in gaan verdiepen. Het was ooit een herberg als rustpunt voor de jager/handelaar die zijn waar door de aangelegen trekvaart joeg’.

Markant
‘De Rustende Jager markeert in Maartensdijk het punt waar de jager/handelaar stopte om even uit te rusten. Het geeft een stukje van de geschiedenis van de gemeente weer. In het landschap is het ook goed herkenbaar. Door de aanleg van de spoorlijn en de A27 is de bescheiden schaal van de uitspanning kenmerkend en ook belangrijk om de geschiedenis nog te kunnen blijven herkennen. De uitspanning markeert enerzijds de plek van de trekvaart en het gebruik ervan, anderzijds is het ook gelegen op de hoek met de Achterweteringseweg. De schaal van de herberg en de connectie met landgoed Persijn is hier dan ook essentieel’.

‘Ik ben er dan ook altijd vanuit gegaan dat deze herberg (naar verluidt uit 1749), die ook al sinds jaar en dag op de topografische kaarten tot de verbeelding spreekt, beschermd zou zijn. Maar nu er onlangs een schetsplan voor deze locatie (waarbij alles zal moeten worden gesloopt) bij de gemeente is ingediend, bleek mij bij navraag dat er op ‘de Rustende Jager’ helemaal nog geen (monumentale) bescherming rust.

Zichtassen
Als eigenaar van het tegenovergelegen landgoed Persijn ben ik belanghebbende, niet alleen omdat ‘De Rustende Jager’ gelegen is in het gebied dat al decennia wordt aangeduid als Persijnpolder, maar ook omdat er onder meer uit de Bouwhistorische Verkenning van BBA (2010) blijkt, dat er een duidelijke visuele relatie bestaat tussen ons Rijksmonumentale landgoed en de herberg. Zo geeft BBA aan ‘Bij de aanleg van de slingervijver is gebruik gemaakt van het zicht op de gevel van de voormalige herberg ‘t Jagershuis’ en verder in de aanbevelingen wordt aangegeven: ‘Een belangrijke aanbeveling is instandhouding van de buitenplaats en het behoud van het park. Daaronder valt ook het vrijhouden van bebouwing van de zichtassen op de Utrechtse Domtoren en die naar het oosten, tevens de secundaire zichtas vanuit de brug over de slingervijver in de richting van de achttiende-eeuwse boerderij aan de overkant’.