De Woudkapel viert eeuwfeest

door Rob Klaassen 

In het weekend van zaterdag 10 en zondag 11 maart start de Woudkapel in Bilthoven met de viering van haar 100-jarig bestaan. Dat weekend vindt de aftrap plaats van het ‘Festival der Bespiegeling’ met lezingen, muziek en theater. Een viering, die op zaterdag 3 juni wordt afgesloten met een feestdag vol buitenactiviteiten en een avondconcert. 

Tussentijds vinden er - naast de gebruikelijke programmering - nog extra projecten plaats, zoals een kunstproject, een bijzonder concert met lokale musici en componisten, een foto-expositie en een dichtersavond.

Begin
In het voorjaar van 1923 deden vier vrouwen in Bilthoven een oproep om een vrijzinnig -religieuze gemeenschap op te richten. Het initiatief kwam voort uit de behoefte naar meer geestelijke vrijheid dan tot dan gevonden kon worden binnen de traditionele kerkgenootschappen. In de tijd tussen de beide wereldoorlogen - het interbellum - was iedereen nog min of meer strikt gebonden aan bestaande vaste regels en dogma’s. De verzuiling van de Nederlandse samenleving vierde hoogtij. De zuil waartoe iemand behoorde bepaalde in belangrijke mate hoe iemand zich diende te gedragen; strikte, knellende regels. In die tijd ontstaan op veel meer plaatsen in de Nederlandse samenleving bewegingen van vooral vrouwen die zich afzetten tegen deze knellende tradities en dogma’s, zoals mooi beschreven in het boek ‘Juliana, vorstin in een mannenwereld’ van Jolande Withuis. Er moest volgens de initiatiefnemers in Bilhoven plaats zijn voor het stellen van zowel kritische vragen als beschouwingen met daarop mogelijk nieuwe antwoorden. 

De oproep van de initiatiefnemers vond veel weerklank en op 12 maart 1923 werd in het Blauwe Huis aan de Beetslaan de vereniging ‘Vrijzinnige Godsdienstige Gemeenschap Bilthoven en Omstreken’ opgericht. Na eerst in het Blauwe Huis te zijn bijeengekomen en vervolgens in de ULO-school aan de Van Dijcklaan, werd in mei 1924 voor 7500 gulden een stuk grond aangekocht op de hoek Beethovenlaan-Sweelincklaan.

Gebouw
De gemeenschap had destijds het geluk, dat ir. G.W. van Heukelom, een in die tijd bekend architect, lid van de vereniging was. Deze kwam met een ontwerp voor een ‘schoon en aesthetisch kerkje dat een grote aantrekkelijkheid voor gemeente-uitbreiding kan zijn’. Van Heukelom was als architect sterk beïnvloed door de ideeën van Berlage en de Amsterdamse School. Hij was werkzaam bij de Staatsspoorwegen in Utrecht. Hij heeft veel voor de spoorwegen ontworpen, waarbij het derde administratiekantoor - de Inktpot genoemd - zijn belangrijkste werk was. Het kerkje - de Woudkapel - werd een eenvoudig, symmetrisch opgezette kruiskapel met boven de ingangspartij een lage rechthoekige klokkentoren. De geometrische baksteendetaillering verraadt de invloed van de Amsterdamse School. In september 1924 werd de eerste steen gelegd en in december van datzelfde jaar vond de inwijding van de Woudkapel plaats. Er konden vanaf toen wekelijks kerk- en bezinningsdiensten plaatsvinden.

Aanpassingen
In de jaren ’60 bleek dat er extra ruimte nodig was voor activiteiten als jeugdwerk, gemeenteavonden, vergaderingen en zondagsschool. Er kwam een aanbouw aan de bestaande achtergevel. Naast de kerk- en bezinningsdiensten vinden er nu ook cursussen, filmavonden en zondagmiddagconcerten plaats. De Woudkapel ontwikkelde zich steeds meer tot een open religieuze gemeenschap en het aantal niet-protestanten en niet-kerkelijken nam sterk toe.

In 2012 kreeg het gebouw een modernere uitstraling door een mooie ruime entreehal die aan het open karakter van de Woudkapel een nieuw accent gaf. Het programma breidde nog verder uit. Zo werd het filmhuis een vaste maandelijkse activiteit, is er een lezingenprogramma over diverse onderwerpen, evenals avonden met schrijvers, dichters, een breed muziekprogramma en een wekelijkse meditatieavond. Op de zondagen zijn er twee keer per maand liturgische diensten, de andere zondagen zijn er bezinningssamenkomsten met een spreker en muziek en bijeenkomsten waar de ontmoeting centraal staat. De Woudkapel streeft met een brede programma-invulling er naar een gemeenschap en een plek te zijn, waar zinzoekers en vrijdenkers vanuit een open, niet-dogmatische instelling elkaar ontmoeten en er zich thuis voelen. Het biedt onderdak aan een grote verscheidenheid aan mensen en geloofsgemeenschappen als bezinnings- en ontmoetingsplaats en inspiratiebron. Op dit moment telt de Woudkapel rond de 200 leden en vrienden.

Identiteit
Over de vraag ‘wat is onze identiteit’ is binnen de Woudkapel regelmatig gediscussieerd. De gelaagdheid en diversiteit laat zich moeilijk vangen in een eenduidige formulering en de verschillende achtergronden van leden en vrienden, zowel sociaal als religieus c.q. levensbeschouwelijk, laten zich moeilijk inkaderen. De Woudkapel noemt zich een ontmoetingsplaats voor inspiratie, bezinning en verdieping van religieuze en levensvragen.

Je bent lid of vriend van de Woudkapel omdat je wenst na te denken over de zin van het leven. Kern is het samen met elkaar zoeken naar antwoorden op vragen als: wat is er nog meer naast de materiële werkelijkheid, open en ontvankelijk zijn voor het niet-zichtbare, stilstaan bij het niet-weten… , waarbij je dan geraakt kunt worden door muziek, literatuur, poëzie, verhalen uit de Bijbel en andere religieuze en spirituele geschriften, film, stilte, meditatie en de ontmoeting tussen mensen. Bijeenkomsten, die door de leden en vrienden zelf worden voorbereid. 

Inspirator
Vanaf 1933 had de Woudkapel als geloofsgemeenschap een eigen voorganger. Sinds 1 mei vorig jaar is Madelief Brok als inspirator in dienst getreden. De omschrijving van doel en kern, zoals die 100 jaar geleden door de oprichters van de Woudkapel is vastgesteld, staat nog altijd overeind, namelijk ‘… om sprekers uit te nodigen van allerlei richting en streven; predikanten, dichters, filosofen en bezielden op elk terrein, mits ruim in hun denken, met een kunstenaarsinslag en een religieuze ondergrond’. Maar het tijdsbeeld is veranderd en dat vraagt om andere invullingen. Met een inspirator als boegbeeld van de Woudkapel wordt getracht een brug te slaan zowel naar de samenleving als naar de jongere generatie. Ook zoekt de Woudkapel samenwerking met organisaties en netwerken in de regio. Madelief Brok put uit een brede ervaring. Ze is opgeleid tot antropoloog, deed vervolgens de regisseursopleiding bij de toneelschool Maastricht en doet nu de master ‘Spiritual Care’ aan de VU in Amsterdam. Zij stelt onder meer: ‘Juist in de huidige samenleving zal de vraag naar zogenoemde ‘tegenplekken’ groter gaan worden. Het gaat hier om plekken die uitgaan van andere waarden dan die we kennen van de relatief veeleisende buitenwereld , waar prestatie, efficiëntie en maakbaarheid de boventoon voeren. ‘Tegenplekken’ werken vanuit het besef van de noodzaak van kwetsbaarheid, veerkracht, compassie en solidariteit. Het zijn plekken van rust inspiratie en spiritualiteit. Zinzoekers voelen zich aangetrokken tot dit soort plekken’. De Woudkapel is al bijna 100 jaar zo’n ‘tegenplek’, die zichzelf steeds bewust opnieuw probeert uit te vinden. Zij tracht een plek te zijn, die open staat voor nieuwe vormen van kennis, die de bezoeker tracht af te schermen van de dagelijkse rompslomp en gehaastheid. 

Het eeuwfeest.
Nelleke Metselaar, bestuurslid van de Woudkapel zegt over het eeuwfeest: ‘Zaterdag 11 en zondag 12 maart 2023 vieren we als Woudkapel ons 100-jarig bestaan met een afwisselend en breed programma op het gebied van zingeving en bespiegeling. In deze twee dagen bieden we de bezoeker muziek, meditatie, lezingen, theater, wandelingen en andere activiteiten. Het is eigenlijk een overzicht van alles waar de Woudkapel wat te bieden heeft. Ook in de maanden erna ondernemen we nog bijzondere activiteiten zoals een meezing-Sabat Mater, een Dichtersavond en een eeuwfeest-wandeling. Heel bijzonder wordt ook het kunstproject ‘Plekken der Bespiegeling’ dat eind april start en waarbij een aantal kunstenaars op verschillende plekken in Bilthoven kunstwerken zullen maken, die uitnodigen tot reflectie. Hier wordt ook een fietsroute aan verbonden. Op 3 juni sluiten we het Eeuwfeest feestelijk af met een dag vol buitenactiviteiten en een concert met plaatselijke musici. Ons 100 jarig bestaan grijpen we aan om de inwoners van De Bilt en geïnteresseerden in de regio uit te dagen met ons mee te denken welke plek de Woudkapel in de toekomst zou kunnen innemen. Wij zijn ervan overtuigd dat juist in een tijd waarin de kerken leeglopen er behoefte aan zo’n ‘tegenplek’ of oplaadplek is. Maar welke rituelen, tradities en vormen willen we behouden om stil te kunnen staan bij onze levensvragen? Is er toekomst voor een gemeenschap van mensen en hoe zal die er dan uitzien? Welke vormen van religiositeit of spiritualiteit spreken nieuwe generaties aan? Het zijn dit soort overwegingen en vragen waarover wij hopen dat wij tijdens het eeuwfeest boeiende gesprekken zullen hebben met de bezoekers’.

De Woudkapel biedt onderdak aan een grote verscheidenheid aan mensen en geloofsgemeenschappen als bezinnings- en ontmoetingsplaats en inspiratiebron. 

Jos van der Worp maakte in 2022 deze luchtfoto op verzoek van De Woudkapel vanwege het 100-jarig bestaan. 

Het ontwerp voor een ‘schoon en aesthetisch kerkje van ir. G.W. van Heukelom. - (foto Woudkapel)