Tentoonstelling De Gouden Stad

door Henk van de Bunt

Iris van Haaren heeft in haar leven op aarde een flinke schat aan kunstwerken en levenslessen achtergelaten. Zij nam de ruimte om het leven te duiden, door haar schilderijen, woorden en gedichten heen.

Op 22 december, haar geboortedag, werd op initiatief van onder anderen burgemeester Sjoerd Potters, in gemeentehuis Jagtlust een bijzondere tentoonstelling geopend tot eind januari 2024 voor iedereen te bezichtigen is. ‘Het is een eerbetoon aan Iris,’ aldus haar broer Frank van Haaren. In deze tentoonstelling en eerbetoon aan Iris wordt stilgestaan bij haar leven; De Gouden Stad staat voor het paradijs op aarde, waarin iedereen mag leven zoals we bedoeld zijn. 

Iris kreeg op haar twaalfde haar eerste mystieke ervaring. In een eerder interview vertelde ze: ‘Sindsdien is mijn leven nooit meer hetzelfde geweest. Het zijn ervaringen - visioenen - waarin ik in één seconde alles inzie wat bestaat.’ Broer Frank: ‘Het bijzondere van Iris was dat zij met haar schilderijen en gedichten anderen hielp, inspireerde en ondersteunde, vooral de kwetsbaren. Zij vormde voor hen een veilig baken. Zo zei ze: Het is fijn om te weten dat de dood niet het einde is en dat je niemand hoeft te worden, omdat je al iemand bent. 

Iris wilde al vanaf haar eerste mystieke ervaring ‘naar huis’. Pas op haar zestigste, op 8 september, was het zover. Toen voelde ze dat ze klaar was om naar huis te gaan, zoals ze dat jaren geleden al in haar gedicht ‘Ik ga naar huis’ heeft beschreven. Als broer zijnde is dat moeilijk, maar ik kan haar beredenering wel volgen.’ 

Onnoembaar
De tentoonstelling werd al maandenlang voorbereid door een team van tien personen die Iris goed hebben gekend: familie, vrienden, maar ook vertegenwoordigers van de gemeente. Yvonne Russel, docente CKV, heeft lesmateriaal over het werk van Iris ontwikkeld, zodat scholieren eveneens de tentoonstelling kunnen bezoeken. Frank van Haaren: ‘We gaan na de tentoonstelling verder met het gedachtegoed van Iris, en wel door middel van onder andere meditatiemomenten, muziek, besprekingen van haar schilderijen en andere mooie projecten die op basis hiervan verder kunnen groeien. Mijn zus heeft altijd gezegd, dat haar functie op aarde het duiden is, het onder woorden brengen van wat eigenlijk onnoembaar is. Wij hebben gemerkt dat dit heel bevrijdend en ondersteunend werkt. Het zou een gemiste kans zijn, als dit niet verder wordt doorgegeven. Vooral in deze tijd van oorlog, polarisatie en agressie is dit gedachtegoed van Iris een belangrijke tegenhanger.’

Uitdaging
Vrijdag 22 december opende burgemeester Sjoerd Potters de tentoonstelling: ‘Vandaag herdenken we samen de geboortedag van Iris van Haaren: Maar wat is dat eigenlijk: geboren worden? Is dat het begin van iets? Of juist het einde? En is doodgaan het einde van iets? Of juist het begin? Begon het vorig jaar voor Iris eigenlijk, toen zij op 8 september overleed? U weet, haar schilderij De Gouden Stad, hangt op mijn werkkamer. Maar het is zoveel meer dan een schilderij. Het is een uitdaging. Of eigenlijk: een opdracht: ‘Bouw aan een gouden stad; Bouw als burgemeester aan een zo mooi mogelijke samenleving. En tegelijkertijd is het een uitnodiging aan iedereen die het ziet: Bouw mee. Vanuit je eigen rol. Vanuit je eigen bedoeling.

Vertrekpunt
Haar vriendin Loraine Schuijt formuleerde het zo mooi in de documentaire over Iris: Iris weet op het juiste moment het juiste tegen iemand te zeggen. Die daarmee een vertrekpunt heeft, om mee aan de slag te gaan. De Gouden Stad is voor mij zo’n vertrekpunt. Het helpt mij om mijzelf steeds weer af te vragen: Waarom doe ik dit ambt? Wat is mijn bedoeling ermee? Een vraag die iedere dag opnieuw uitnodigt tot reflectie. Een vraag die iedere dag opnieuw actueel is. Ik vermoed dat zij ons allemaal, zoals we hier bij elkaar zijn, zo’n vertrekpunt aangereikt heeft. De verhalen bij haar schilderijen, die haar broer Frank heeft verzameld, vertellen daar ook overtuigend over. 

Verbinding
Dit is wat Iris met mensen deed: ze ging de diepste verbinding met je aan. Of eigenlijk wás die verbinding er al. Soms vind ik dat moeilijk te geloven, wanneer ik de wereld om mij heen bekijk: Is dít de bedoeling? Deze chaos? Deze onzekerheid? Al deze conflicten? Maar Iris wist het zeker: In de chaos van het leven zoals wij die ervaren, is er een schitterende orde. En in die chaos of in die orde, is geen mens voor niets geboren. Die geruststellende zekerheid ontleende ze aan de glimp van een andere werkelijkheid, die ze zo vaak ervaarde. En die ze zo moeilijk te delen vond - anders dan in haar gedichten, haar teksten, haar schilderijen. Daarin probeerde ze de ervaringen te duiden, die ze opdeed over die andere werkelijkheid. En die haar, zoals zij het zelf zei, bracht dáár waar ze nodig was.

Sinds 8 september vorig jaar, kunnen wij het gevoel hebben, dat Iris niet meer bij ons is.

Zelf zag ze dat anders, zoals ze schreef in haar gedicht ‘Ik ga naar huis’; Potters eindigde zijn bijdrage met een paar regels uit dat mooie gedicht:

Ik ben dichter bij je, 

dan ik bij ons leven kon zijn.
…….

Treur niet te lang om mij,
verstrengeld zit ik in je,
niet als last, zelfs niet als gedachte,
als liefde zit ik daar.
Omhels me maar.

Tentoonstelling
De tentoonstelling is te bezoeken t/m vrijdag 26 januari tijdens de openingstijden van het gemeentehuis. De kunstwerken van Iris hangen in de kunstgang en in de Mathildezaal. Op vrijdagen 12 en 26 januari zullen er van 16.00 tot 18.00 uur speciale rondleidingen zijn. Naast de werken in de kunstgang is er dan ook gelegenheid tot het bekijken van extra werken van Iris in Jagtlust. Aanmelden hiervoor kan op evenement@debilt.nl. 

Voormalige organist van De Woudkapel Gerard Zwart zette tien van de schilderijen van Iris om in muziek, die evenals de verhalen, via een QR-code te beluisteren zijn. 

Het schilderij De Gouden Stad hangt op de werkkamer van burgemeester Sjoerd Potters. (foto Conny Brouwer)