Biltse gemeenteraad acht zetels te klein

door Henk van de Bunt

De gemeenteraad van De Bilt is opvallend klein als je vergelijkt met Europese gemeenten die ongeveer even groot zijn. Die tellen namelijk geen 27 raadsleden, zoals deze gemeente, maar gemiddeld 35, aldus Martijn Klerks (dataspecialist) in een onlangs verschenen artikel in het AD.

‘Daarmee is de gemeenteraad van De Bilt dus acht zetels - oftewel 29,6 procent - kleiner dan het Europees gemiddelde, blijkt uit onderzoek van de Universiteit Leiden in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Dat verschil is minder groot dan het landelijk gemiddelde.

Gemeenten mogen over een paar jaar misschien zelf bepalen hoeveel leden hun gemeenteraad telt; dat idee oppert het ministerie van Binnenlandse Zaken na onderzoek waaruit blijkt dat ons land nu juist relatief weinig raadsleden telt. Voor het eind van het jaar komt er nóg een onderzoek, onder meer naar ‘een aantal varianten voor het uitbreiden van gemeenteraden’, laat het ministerie weten op vragen van deze site.

Onderzoek
Het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft inmiddels een nieuw onderzoek besteld naar de vraag of een grotere gemeenteraad gunstig is voor de werkdruk van raadsleden, of dat een andere variant wellicht effectiever is. Het ministerie denkt onder meer aan het loslaten van het maximumaantal raadsleden; gemeenteraden zouden dan zelf mogen bepalen hoeveel leden ze hebben. In elk geval worden de gemeenteraden niet al in 2026 groter, zegt de woordvoerder van Binnenlandse Zaken. Eerst moet het onderzoek naar de verschillende varianten worden afgerond, en als er dan een wetswijziging komt, duurt het twee à tweeënhalf jaar voordat die door beide Kamers is.

Kandidaten
Als reactie op het eventueel vergroten van de gemeenteraad zegt raadsadviseur Tom Denters: ‘Mogelijk positief is dat naar alle waarschijnlijkheid de meeste eenmansfracties een tweede zetel zouden kunnen bemachtigen. Dat schept potentieel meer ruimte om het werk te verdelen binnen fracties. Denk daarbij ook vooral aan de minder publiek zichtbare rollen als raadsrapporteur, werkgroepen etc. We zien dat het lastig kan zijn daar invulling voor te vinden, terwijl juist de regionale verbanden waar De Bilt in participeert (BghU, VRU, AVU, RSD) wel degelijk van betekenis zijn voor de raad en de inwoners van De Bilt. Het is belangrijk, dat de tijd en kennis beschikbaar is om in die regionale verbanden ook vertegenwoordigd te blijven en invloed uit te oefenen. Hetzelfde geldt voor de werkgroepen waar de raad kan werken aan projecten die voorbijgaan aan ‘de waan van de dag. Het vinden van meer kandidaten zou een potentieel probleem kunnen zijn, hoewel ik geen beeld heb hoe moeilijk fracties het hier hebben om de kandidatenlijsten te vullen. Ik zie dat de lijsten in 2022 minimaal 13 kandidaten bevatten, dus dat lijkt in ieder geval op het eerste oog mee te vallen’.

Aantrekkelijker
Een alternatief op het domweg vergroten van de raad zou kunnen zijn om het werk als commissielid aantrekkelijker te maken. De Bilt prijst zich gelukkig met een aantal bevlogen, betrokken en kundige commissieleden. Commissieleden kunnen werk van raadsleden uit handen nemen, vooral omdat de raadscommissies de gemeenteraad ondersteunen en adviseren als ‘voorportaal’ van de raadsvergadering. Griffier Thecla van der Torre maakt hierbij de kanttekening ‘dat zij niet zijn gekozen en dus geen mandaat hebben van de kiezer; het blijft dus bij een rol en functie in het ‘voorportaal’ van de besluitvormende raad, meestal in de beeldvormende fase’. Tom Denters: ‘Neemt niet weg dat de inzet van veel commissieleden op zichzelf fantastisch is. Zij moeten het echter, in tegenstelling tot raadsleden, doen met presentiegelden, die de vrijwilligersvergoeding niet overschrijden. Er is geen ruimte om die vergoeding aantrekkelijker te maken omdat deze wettelijk is vastgelegd in het rechtspositiebesluit. Mijn observatie is dat het potentieel nuttiger is wanneer de landelijke politiek die rol aantrekkelijker weet te maken. Dit is waarschijnlijk goedkoper en voor partijen eenvoudiger om hier mensen voor te vinden omdat het commissiewerk minder ingrijpend en vrijer van vorm is dan het werk als raadslid’.

De raadszaal in maart 2022 bij het afscheid van raadsleden bij de gemeenteraadsverkiezingen in dat jaar. (foto gemeente De Bilt) -