Hoorzitting over Landgoed Jagtlust

door Henk van de Bunt

Enkele tientallen geïnteresseerden volgden donderdag 12 december de hoorzitting van de vaste adviescommissie voor bezwaarschriften van de gemeente De Bilt over de schriftelijke bezwaren van de stichting Behoud Jagtlust, Erfgoed Vereniging Heemschut en het IVN De Bilt tegen de slechts gedeeltelijke aanwijzing van Landgoed Jagtlust tot monument. 

Over enkele weken wordt het advies van deze verwacht. Op grond daarvan kan het college aanleiding zien haar besluit te herzien, mocht dat niet gebeuren dan staat verdere rechtsgang open voor de bezwaarmakers.

Verweerschrift
Een uitvoerig verweerschrift namens het Biltse college deed deze organisaties niet van mening veranderen, zij hielden er aan vast dat het gehele Landgoed Jagtlust, incluis Overplaats, Tuinmanswoning en Kwekerij op de monumentlijst thuishoort. De gemeente argumenteerde dat haar beperkte gemeentelijke grondpositie ertoe noopt om voor het zuidwestelijke deel van Landgoed Jagtlust alle opties te houden: van sloop en nieuwbouw van het gemeentelijk administratiekantoor en bouw van al dan niet tijdelijke woningen.

Monumentwaardig
De natuur- en erfgoedorganisaties betoogden in de toelichting op hun bezwaarschriften dat de gemeente de adviezen van experts op ondeugdelijke gronden slechts deels volgt. Behoud Jagtlust wees erop dat de gemeente in haar verweer erkent dat het gehele Landgoed Jagtlust monumentwaardig is en commentarieert: ‘Dit feit staat dus onbetwistbaar vast’. Het tegenargument van het college was dat het historisch park niet gaaf meer zou zijn en daarom niet aangewezen hoeft te worden. Erfgoedvereniging Heemschut en Behoud Jagtlust wijzen erop dat daarmee afbreuk gedaan wordt aan de eindconclusie waarin experts benadrukken: ‘Het park is ondanks aantastingen van hoge waarde vanwege zijn ouderdom, Engels landschapsontwerp en de rol die Hendrik Copijn hierin heeft gespeeld’. De organisaties vragen de adviescommissie niet mee te gaan in het selectief winkelen in de onderbouwing van de monumentale waarden. Het opknippen van het Landgoed tast de monumentale waarden van alle delen aan, een landhuis dient in een open ruimte te kunnen staan.

Nieuwe ontwikkelingen
Behoud Jagtlust verwerpt het frame dat er niets meer kan als het gehele Landgoed Jagtlust wordt aangewezen als monument en volgt de adviezen van de gemeentelijke Commissie Ruimtelijke Kwaliteit / MooiSticht, die stelt dat nieuwe ontwikkelingen juist kunnen bijdragen aan herstel en behoud van de monumentale waarden.

Bunkers
Zelfstandig adviseur erfgoed in de Biltse regio Douwe Tijsma volgde de hoorzitting: ‘Bijzonder verbaasd was ik dat de gemeente volledig voorbij gaat aan het historisch belang van de Duitse bunkers achter het landhuis. De bunkers zijn opgenomen in de Cultuur Historische Waardenkaart van de gemeente zelf. Ze zijn een uitdrukking van de zware tijden die De Bilt meemaakte. De bunkers werden gebouwd om de administratieve en logistieke leiding van de Duitse Wehrmacht te beschermen, die vanaf januari 1944 Jagtlust had gerekwireerd’. Hij wijst erop dat de omvangrijke bezetting in het landhuis mede een rol speelde bij de razzia van 9 oktober 1994. Hierbij werden veertien jongemannen, waaronder drie gemeenteambtenaren, naast Jagtlust opgepakt. Slechts één overleefde de kampen en de dwangarbeid.

Educatie
Tijsma meent verder dat Erfgoedvereniging Heemschut er terecht op wijst dat bij monumenten het juist krachtig kan zijn dat verschillende tijdlagen worden aangewezen: ‘Het is uniek dat bij een gemeentehuis een aantal bunkers én een Herdenkingsmonument aanwezig zijn. Het Herdenkingsmonument is nu recent wel beschermd als monument. Doe dat toch ook voor de bunkers en de rest van het Landgoed, gebruik dit ook voor de educatieve waarde’.