Middelgrote gemeentes willen minder gekort worden

Motie over afschaffing opschalingskorting aangenomen op VNG congres

REGIO De opschalingskorting, die ervoor zorgt dat Nederlandse gemeenten vanaf 2026 een flink tekort in hun begroting hebben, moet na een jarenlange periode van bevriezing definitief afgeschaft worden. M50-gemeenten, waaronder gemeente De Bilt, maken zich daarvoor hard bij de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Een M50-motie daarover werd woensdag aangenomen tijdens de algemene ledenvergadering van de VNG. 

“Een mooi resultaat”, vindt Sjoerd Potters, burgemeester van gemeente De Bilt en voorzitter van het netwerk van middelgrote gemeenten M50. “Als gemeente is het belangrijk dat we ook een meerjarenperspectief neer kunnen leggen. Met deze onzekere component is dit onmogelijk.”

Geen meerjarenperspectief mogelijk voor gemeenten

De opschalingskorting, die in 2026 opnieuw in werking treedt, zorgt ervoor dat gemeenten veel onzekerheid hebben over hun financiële positie. Die onzekere toekomst is extra nijpend, omdat gemeenten door decentralisatie steeds meer taken en verantwoordelijkheden hebben gekregen. Potters: “De financiële situatie van gemeenten maakt het ingewikkeld om aan al onze verplichtingen te voldoen. Het gaat daarbij om grote, belangrijke opgaven, zoals bijvoorbeeld de jeugdzorg. Daarnaast wordt het steeds moeilijker om onze gemeentelijke voorzieningen op peil te houden.”

Incidentele budgetten voor structurele lasten

De afgelopen jaren wees het Rijk incidentele budgetten toe aan gemeenten voor taken en uitgaven die eigenlijk structureel van aard zijn, schrijft hoofd-indiener Philip van Veller in de motie. Van Veller is wethouder in Leidschendam-Voorburg en pijlervoorzitter Financiën van M50. “Gemeenten worden zo niet in staat gesteld om een deugdelijk meerjarig financieel beleid te voeren en daarmee in hun wendbaarheid beperkt”, zo staat in de motie, die mede werd ingediend door M50-gemeenten De Bilt, Zutphen, Meierijstad, Houten en Raalte en door K80, het netwerk van kleinere Nederlandse gemeenten.

Geen nieuwe afspraken voordat opschalingskorting van tafel is

M50 en de andere indieners roepen de VNG ook op om geen bestuurlijke akkoorden of andere afspraken met het Rijk af te sluiten voordat de opschalingskorting van tafel is. Akkoorden die zich al in de invoeringsfase vinden, moeten daarnaast worden geherevalueerd. Belangrijk is daarbij wel dat de kwetsbare groepen in de samenleving daardoor niet in de knel moeten komen, aldus de M50. Van Veller: “Alle ambtelijke en bestuurlijke gesprekken gaan doorgaans over wat de gemeenten méér kunnen doen maar in plaats daarvan kunnen we beter de term ‘teruggeefgesprekken’ hanteren. Als er geen budget tegenover staat, kunnen gemeenten taken niet uitvoeren en zullen taken terug naar het Rijk moeten.”

Achtergrond opschalingskorting

De opschalingskorting werd ruim een decennium geleden geïntroduceerd door het Rijk. Het idee erachter was dat er in de toekomst door fusies alleen nog maar gemeenten zouden zijn met meer dan 100.000 inwoners. Deze opschaling zou zorgen voor meer efficiëntie. Gemeenten zouden daardoor met minder geld toe kunnen, zo redeneerde het kabinet. Daarom voerde het een korting in op het Gemeentefonds, een belangrijke inkomstenbron voor gemeenten. De verplichte opschaling werd uiteindelijk nooit ingevoerd. De korting op het Gemeentefonds bleef echter wel bestaan, al werd deze voor de jaren 2022 tot en met 2025 wel bevroren.