Speuren door het gedachtegoed van Kees Boeke

door Veroniek Clerx 

Vlak voor de zomervakantie werd op de Werkplaats Kindergemeenschap het honderdjarig bestaan van die school gevierd. Ter gelegenheid daarvan werd een zogeheten pod walk gelanceerd; een publiekswandeling met behulp van de mobiel, langs alle locaties die centraal hebben gestaan in het leven van Kees en Betty Boeke en hun gezin.

De schoolleiding van de WP vond dat er ook een rondleiding zou moeten komen speciaal bestemd voor kinderen. Daarom stapten op donderdagochtend 3 september 260 ‘nieuwe werkers’ (brugklasleerlingen) op de fiets om in hun introductieweek op een aantal locaties kennis te maken met de geschiedenis en het gedachtengoed van Kees Boeke. 

Introductieprogramma

In groepjes van vier fietsten ze door het dorp en voerden opdrachten uit die symbolisch waren voor het Bilthovens bestaan van Kees, Betty en hun kinderen. Teamleider Thijs Spook van de Werkplaats en programmamaker Roland Postma van het bureau Ventouxproducties hebben hiermee een introductieprogramma voor brugklassers ontwikkeld dat linken legt tussen het verleden van 100 jaar terug en de huidige tijd. 

Roland: ik heb de speurtocht vooral technisch in elkaar gezet. Dus dat ze op alle locaties werden toegelaten, dat er illustratiefilmpjes zijn gemaakt, dat er vragen en opdrachten zijn opgenomen. Mijn collega Hans is hier opgegroeid, heeft op de Werkplaats gezeten en kende dus de verhalen van binnenuit. Hij heeft de eerste contacten met de school gelegd om deze productie uit te mogen voeren. Voor ons is het dus een spannende dag want na anderhalf jaar onderzoek, uitvoering en testen gaan de kinderen voor het eerst op pad met een speciale app die we voor de route hebben ontwikkeld. 

Siësta 

Thijs: ‘Doel was om kinderen op een aansprekende wijze in anderhalf uur kennis te laten maken met 100 jaar KeesBoekegeschiedenis. ‘Het zelf ervaren door de kinderen’, staat centraal in de tocht. Op het programma van Kees stond bijvoorbeeld de siësta, met als doel de Werkers rust te gunnen tijdens hun schooldag. Daarom kregen de brugklassers de opdracht: blijf maximaal vijf minuten in zo’n ruststoel liggen. Sommigen vonden het ‘saaaaai’, anderen vonden het geweldig.’ 

‘Wat je niet moet vergeten’, vertelt Roland, ‘is dat Kees in beginsel naar Bilthoven kwam als een vluchteling en niet als een onderwijsmaker.’ In 1918 zette het gezin Boeke op het station voet aan land in Bilthoven. Het huidige stationsgebouw maakt dus deel uit van de fietstocht. ‘Het gezin was vanwege hun vredesactivisme tijdens de Eerste Wereldoorlog Engeland uitgezet. Ze kochten een huis aan de Beetslaan: het Boschhuis met het geld van de zeer vermogende Betty, een telg uit de familie Cadbury, Engelse chocoladeproducenten.’ Het Boschhuis is daarom een van de locaties waar een opdracht uitgevoerd moet worden: maak protestborden voor de vrede. 

Roland: ‘Een ander hoogtepunt op de route is het tentenkamp op het tegenwoordige Heidepark. Daar streek de familie uit solidariteit met de armen in de wereld neer, nadat ze ervoor kozen hun woonhuis te verlaten. Daarom is als link met de vluchtelingenkwestie van vandaag de dag een gesprek met Biltse statushouders in het programma opgenomen.’ 

Frans Hals

Kees haalde zijn kinderen van de lokale Montessorischool aan de Van der Helst-laan omdat hij gezien zijn overtuigingen weigerde belasting aan de staat te betalen. Zodoende vond hij zijn eigen onderwijsvorm uit, aanvankelijk bedoeld voor zijn eigen vier kinderen, maar daarmee was de basis voor de latere Werkplaats gelegd. Zijn eerste eigen schoolgebouw zou verderop aan de Frans Halslaan worden opgetrokken, geheel volgens de architectonische wensen van Kees. Thijs: ‘Toen de werkers uit die tijd opmerkten ‘dat de bouwvakkers wel last van de zomerwarmte zouden hebben’, introduceerde Kees een drenkplaats op het schoolplein. Ook die wordt belicht; op het schoolplein van het huidige schoolgebouw staan grote waterbakken waar de kinderen hun hoofd in kunnen verkoelen.’ 

Thijs: ‘wat nog belangrijk is om te vermelden is dat op alle adressen die we hebben aangedaan, zoals ook Huize Gaudeamus en de Woudkapel, de mensen zeer bereid waren om mee te werken en hun huis, tuin en monument open te stellen. Daar is natuurlijk een hoop belwerk aan vooraf gegaan. Al met al anderhalf tot twee jaar onderzoek en productie om te komen tot deze speurtocht door het leven van de Boeke ‘s. We kunnen hier als school wel een aantal introductieprogramma’s mee vooruit.’