Betovering van de Westbroekse Zodden

Op zaterdag 15 november trok een groep natuurliefhebbers onder begeleiding van drie IVN-gidsen door de Westbroekse Zodden. Het was een grijze, koele middag, met zo’n 9 graden Celsius en een scherpe oostnoordoostenwind, maar ondanks de lage gevoelstemperatuur bleef het droog.

Vlak voor de deelnemers arriveerden, maakte een van de gidsen nog een korte ronde door het gebied om de omstandigheden te bekijken.Tijdens die ronde dacht hij terug aan zijn eerste ontmoeting met het unieke veenlandschap. Destijds werd hij overvallen door de serene sfeer van het vlakke, waterrijke natuurgebied, gelegen op slechts enkele kilometers van de Utrechtse Heuvelrug. Het was voorjaar; het licht viel zacht over het water, vogels zongen overal en tussen de struiken vloog op korte afstand een reiger op, een moment dat zich diep in zijn geheugen nestelde.

Excursie

Na de aankomst van de deelnemers begon de excursie, geleid door de gidsen Bert en Wesley. Bert nam de groep mee door de rijke geschiedenis van de regio. Hij vertelde over de Slag bij Westbroek, een bloedige episode die grote invloed had op de machtsverhoudingen in de provincie Utrecht. Ook de tijd van graaf Floris V kwam voorbij: zijn ontvoering en dood vonden niet ver van dit gebied plaats. Verder ging Bert in op de geschiedenis van het turfsteken, waarvan de petgaten nog altijd duidelijke getuigen zijn. Waar ooit turfdragers het veen uitgroeven, ligt nu open water dat langzaam weer dichtgroeit.

Geologie

Wesley richtte zich vervolgens op de geologie van het gebied. Hij legde uit hoe de Utrechtse Heuvelrug is gevormd, hoe de Vecht het landschap mede bepaalde en welke rol kwelwater daarbij speelt. In de nabijgelegen Bethune-polder komt per seconde zo’n 1000 liter kwelwater omhoog over een gebied met een grootte van meer dan 700 voetbalvelden. Zonder bemaling zou het dus elke dag met 1,5 cm stijgen. 

Petgaten

Het kwelwater vormde een natuurlijke overgang naar een toelichting op de verlanding van de petgaten: de geleidelijke ontwikkeling van open water naar moerasbos en uiteindelijk vaste grond. Dankzij ingrepen van Staatsbosbeheer zijn deze processen in de Westbroekse Zodden goed zichtbaar, wat het gebied zowel ecologisch als aardkundig bijzonder maakt. De gidsen stonden stil bij de waterkwaliteit, die veel vertelt over de voedselrijkdom van het gebied. Metingen van calcium- en broomionen geven inzicht in de zuurgraad en de herkomst van het kwelwater; ook de aanwezige veenmossen en plantensoorten verraden de staat van het ecosysteem.

Programma 2026

De excursie werd afgesloten met een dankwoord aan de deelnemers, op een plek waar natuur en geschiedenis elkaar in alle rust ontmoeten en je telkens opnieuw uitnodigen om te genieten van alles wat hier leeft, groeit en bloeit. De IVN-gidsen lieten weten dat er hard wordt gewerkt aan een inspirerend excursieprogramma voor 2026 en hopen deelnemers dan opnieuw te mogen verwelkomen. Bezoekers wordt aangeraden de website van het IVN en de agenda van De Vierklank in de gaten te houden.

IVN De Bilt e.o.