Column - Hoezo feodaal, zet het landgoed weer centraal

Kent u de betekenis van het woord foreest? Niet direct? Misschien bent u geholpen met het Engelse woord ‘forest’? Nottingham Forest? De bioscoopfilm Robin Hood - Prince of Thieves misschien? Jazeker, die ene versie uit 1991 met mijn favoriete filmacteurs Kevin Costner en Morgan Freeman in de hoofdrollen. Het verhaal: Vers teruggekeerd van de eerste Kruistocht in de 11e eeuw, neemt de adellijke Robin of Loxley uit het Heilige Land een Moorse immigrant mee over de Noordzee naar het steenkoude Engeland. Doel is om zijn erfgoed, het grondgebied van zijn vader, te bevrijden van de verraderlijke Prins Jan Zonderland. De derde hoofdrol in de film was er trouwens voor een eeuwenoude eik. Voor hem geen ereprijs, integendeel, want in déze eeuw besloot een tweetal andere heren, voor de lol en vervreemd van de natuurwaarden, om de boom te kappen. 

Terug naar het Hollandse woord foreest. Afgelopen donderdag tijdens het jaarlijkse symposium van het Platform Utrechtse Buitenplaatsen, vertaalde landschapsspecialist Prof. dr.ir. Theo Spek dit als een gebied, waar een adellijke eigenaar vanaf de vroege middeleeuwen de scepter zwaaide; een gebied groter dan de huidige provincie Utrecht. Spek brak bij het PUB een lans voor een duurzame toekomst van historische kastelen, buitenplaatsen en landgoederen. Plaats van handeling: het koetshuis van landgoed Eyckenstein. Het merendeel ervan wordt nog altijd bestuurd en onderhouden door families met een adellijk voorgeslacht, wat het landgoed, dat in vroeger eeuwen complete dorpen aan werk had, een zogenoemd feodale bijsmaak zou bezorgen. Die is er wel vanaf, maar verbazend genoeg heeft het landgoedmodel zichzelf weer een toekomst bezorgd. 

Want de ‘modernisering’ heeft niet alleen maar vooruitgang gebracht. De antieke landgoederen met hun centrale bestuur, circulaire economische systeem en gemeenschapsvorm zijn na de oorlog doorsneden door moderne bevolkingsgroei, industrialisatie, planlandbouw, woning- en wegenbouw, milieuvervuiling en bovenal een gedecentraliseerd bestuur. Dezelfde adel, die ooit leefde van pachtpenningen, sleept nu met moeite zijn have en goed door de tijd. Exorbitante fiscale ingrepen vanuit het Rijk en afgewezen vergunningen door Provincie en Gemeente, maken de exploitatie alleen maar moeilijker. Ook voor Deborah van Boetzelaer, die als dochter van Otto en Barbara het familielandgoed en het huis Eyckenstein in stand probeert te houden. Directeur Rentmeester Egbert Jaap Mooiweer ook een spreker op het symposium voert het beheer van de Twentse landgoed Twickel, het grootste van Nederland. Hij voorziet zelfs een kernrol voor landgoederen bij de aanpak van de actuele maatschappelijke problemen zoals woningbouw, duurzame energie, biodiverse landbouw, verantwoord waterbeheer en landschapsbehoud. Letten de (in)formateurs even op?

Veroniek Clerx