Lezing over Schaatsen en de Tocht der tochten

door Henk van de Bunt

Ieder jaar hoopt Nederland op een Elfstedentocht. De laatste tocht werd 25 jaar geleden verreden. Het was een zware tocht op 4 januari 1997 door sterke wind in combinatie met lichte tot matige vorst. De klimaatverandering heeft de kans op een Elfstedentocht gehalveerd, van eens in de vijf jaar aan het begin van de vorige eeuw tot ongeveer eens in de twaalf jaar in het huidige klimaat. Deze kans zal in de toekomst verder afnemen, maar hoeveel hangt af van de verdere opwarming van de aarde.

De Historische Vereniging Maartensdijk verzorgt op donderdag 23 oktober een lezing over de Elfstedentocht (- en) in het naast de R.K. St. Maartenskerk gelegen De Mantel in Maartensdijk; de zaal is open om 19.30 uur en de vrij toegankelijke lezing begint om 20.00 uur. 

De voordracht ‘Schaatsen en de Tocht der tochten’ wordt gehouden door Willem Westerveld, een van de grondleggers van het marathonschaatsen. Hij deed als wedstrijdrijder mee aan de Elfstedentochten van 1985 en 1986, hij won de Alternatieve Elfstedentocht in 1984 in Ottawa en in 1985 bezette hij de vijfde plaats. Zijn echtgenote Betty werd in 1985 en 1986 tweede bij de dames.

Dorpsgenoten

Het antwoord op de vraag welke Maartensdijkers er op 4 januari 1997 mee reden in de laatste Elfstedentocht vinden we in een artikel in De Vierklank van januari 1997:

‘Veel helden uit Maartensdijk in de tocht der tochten’, waar ze worden genoemd: ‘Voor zover ons bekend vreesden maar liefst 23 inwoners van de gemeente niet voor de lange Elfstedentocht en bonden als toer- of wedstijdrijder in Friesland de schaatsen onder. Uit Hollandsche Rading bond de heer Peet zijn schaatsen onder. Uit Groenekan de heren Hogenbirk, Hoebink en Klarenbeek. Uit Westbroek de twee wedstrijdrijders Arnold en Robert Gaasenbeek en de heren Keuning, Harteveld, Timmer, Dubois en De Wilde. De grootste groep kwam uit de Maartensdijkse kern: de heren Van Oort, Dagelet, Roozenbeek, Van Kouterik, Van der Burg, Van Barneveld, Schuilen, Boomsma, Van der Horst, Verhoef en het echtpaar Van Bemmel - Ackerman. Burgemeester Diepenhorst heeft hen afgelopen week schriftelijk gefeliciteerd. 

Eén van de toerrijders was de 49-jarige Andries Klarenbeek uit Groenekan. Hij reed de tocht voor de derde keer uit. Van tevoren had hij goed getraind met zijn achterbuurman Hoebink. De Elfstedentocht legden ze niet samen af omdat ieder een andere starttijd had. Andries vertelt dat hij de tocht beter afgelegd had dan in ‘85 en ‘86, ondanks dat hij nu elf jaar ouder is. ‘Ik was veel meer ontspannen dan de vorige keren en ik had nergens last van. Wel vervelend was dat ik pas om 8.32 uur kon starten. Je rijdt dan veel in het donker, om 23.08 uur kwam ik over de finish. Dat in het donker schaatsen is iets heel aparts. Je ziet slechts schimmen en je hoort alleen de ijzers over het ijs gaan en af en toe een kreun’.

(Tot zover het artikel uit 1997)

Ervaringen

Nu (11 oktober 2025) vertelt Frits van Bemmel nog over zijn ervaring(-en) in 1997: ‘Omstreeks 1980 kreeg ik contact met de schaatsvereniging GHV met het verzoek wedstrijdschaatsers te testen. Zo ben ik in contact gekomen met Wim Westerveld (inleider op 23 oktober a.s.).

Onze interesse in het schaatsen is hier begonnen. Meetrainen en leren schaatsen met het hele gezin. In1985 waren wij in het buitenland; in 1986 reed Ineke (mijn echtgenote) de tocht uit. Ik moest door een blessure in Bolsward afstappen.

In 1997 een nieuwe poging. Op het Slotermeer had Ineke het zwaar; mijn ellende begon na Bartlehiem, gevallen en elkaar kwijtgeraakt. In Bolsward elkaar teruggevonden. Wij hadden honger, dorst en tijd genoeg om uit te rusten en te gaan eten. Daarna het laatste stuk uitgereden. Op de finish een flinke knuffel, door Mart Smeets van commentaar voorzien: ‘Zijn dat niet die twee dames die ik vanmorgen sprak’? Wij zijn nog op de NOS beelden van toen terug te vinden. Na champagne bij ons gastgezin omstreeks 03.00 uur het bed in.