Ontroerende kroniek over alzheimer

Bilthovenaar Hans Hoevenagel heeft een ontroerende kroniek over alzheimer van zijn vrouw Emmy geschreven die hij, na vijftien jaar alzheimer, moet loslaten. Al die jaren houdt hij een kroniek bij. Heel precies schrijft hij op wat er in hun leven gebeurt. Als Emmy sterft, is zij 90 jaar. En Hans is 86 jaar. 

Leo Fijen leert Hans Hoevenagel kennen in de voorbereiding van de uitvaart. En krijgt het manuscript van de kroniek van de weduwnaar. Als hij gaat lezen, wordt hij diep geraakt. Want loslaten kan ook een ode aan de liefde zijn. ‘Naast de neergaande lijn van het lijden en sterven ontwikkelt zich ook een opgaande lijn van liefde’. 

Als je partner vijftien jaar beproefd wordt door de ziekte van Alzheimer, wat is dan de betekenis van haar leven en jouw eigen leven? Daar schrijft Hans Hoevenagel over, in een kroniek die diep ontroert en die in het teken staat van de liefde. Loslaten kan dus ook betekenen dat de gelijkwaardigheid blijft. Zijn vrouw heet Emmy en maakt het steeds slechter. Tien jaar lang verzorgt Hans haar op eigen kracht en leidt een leven dat hij als topman in de verzekeringswereld totaal niet gewend is. Hij schrijft daarover zonder overdrijving, in sobere zinnen. Maar de werkelijkheid spreekt daardoor juist sterker: geen geweeklaag, geen jammerklachten, geen bijvoeglijke naamwoorden die alles nog heftiger laten zijn, maar wel een zin als deze: ‘Het gevoel een niet-gelijkwaardige partner te hebben, dat is er absoluut niet. Haar gelijkwaardigheid ligt in ons hele leven, ons geluk en ons verdriet. Ik denk niet dat dit zal veranderen wanneer haar situatie nog meer verslechtert. Ook mijn gezondheid en kracht zullen afnemen. Wanneer ik minder met haar kan delen, zal ik mij eenzamer gaan voelen. Wanneer ik haar moet laten gaan naar een verpleeghuis zal ik diep ongelukkig zijn. Maar altijd zal ze mijn geliefde vrouw blijven’.

De laatste vijf jaar van haar leven woont Emmy in het verpleeghuis Biltse Hof. Daar bezoekt Hans haar iedere dag. In die jaren leest hij meer dan eens over vergelijkbare situaties van partners die gaan dementeren. En vaak leest hij ook in overlijdensadvertenties: ‘Hij is mijn man of vrouw niet meer’. Daar herkent Hans Hoevenagel zich niet in. Daarom heeft hij ook dit boek geschreven, niet om te oordelen maar om te laten zien dat je ook anders naar je dementerende partner kunt kijken. Hij blijft ‘haar kwetsbaarheid en eigenheid zien en daardoorheen de geliefde die zij altijd was en die zij ook altijd zal blijven. Haar einde is mijn horizon. Verder kan ik niet kijken. Bijna een leven lang had ik perspectief, doelen. Die doelen veranderen per levensfase, maar ze gaven ons altijd zin en betekenis. Nu liggen de doelen in mijn leven vooral in het verminderen van haar lijden. Dat is zeker ook zinvol, maar de vreugde is verdwenen. Niet de ontroering wanneer ik haar zo kwetsbaar en zo lief zie. Nog altijd voel ik ons gelijkwaardig’.

Hans Hoevenagel gaat ook uitgebreid in op de zingeving van een leven met een vrouw die zoveel zorg behoeft. ‘Het is belangrijk om aan te tonen dat het leven van dementerenden niet maakbaar maar wel zinvol is. Zinvol niet alleen als echo uit het verleden maar ook zinvol in zichzelf’, aldus Hans. Hij deelt zijn ervaringen graag middels het boek om ieder die hiermee te maken heeft of krijgt tot troost te zijn. Ieder lijden is anders, ieder verdriet is onvergelijkbaar, zo weet hij ook. Maar in de dagelijkse ervaringen kan wel de herkenning zijn en in het de betekenis van het geloof kan ook de troost komen. De weg van Hans Hoevenagel en zijn vrouw Emmy is hun verhaal. Maar ieder verhaal kan als een spiegel zijn om naast de neergaande lijn van lijden en sterven ook een opgaande lijn te ontdekken, een lijn van vriendschap en liefde door alle pijn heen. Zo schrijft hij: ‘Er is geen verschil tussen mijn liefde voor en na de Alzheimer. Er zijn eerder nog gevoelens voor haar aan toegevoegd die mijn emoties juist intenser maken. Haar kwetsbaarheid riep bij mij de beschermende liefde op, haar echtheid en eerlijkheid verdiepten mijn respect voor haar persoon ‘.

Op 18 februari van dit jaar overlijdt Emmy. Om 2.15 uur in de nacht, met Hans naast haar. ‘We lagen naast elkaar, hand in hand, toen heel geleidelijk haar adem zwakker werd en tenslotte stopte. Ik ben daarna die nacht in alle rust en vrede alleen bij haar gebleven. Omdat Emmy in het verpleeghuis steeds naar huis verlangde heb ik haar na haar overlijden terug naar huis gebracht en haar in mijn appartement laten opbaren’, zo besluit Hans zijn kroniek die in het teken staat van de liefde en van de gelijkwaardigheid. Die blijft ook door de dood heen. Want in de zomer verblijft Hans een paar dagen in de Abdij van Egmond: om in de stilte en nabij de schepping van duinen en zee op adem te komen. En juist dan is Emmy weer meer nabij dan ooit, alsof die gelijkwaardigheid en liefde voor eeuwig bestaan.

Podcast

In de podcastserie Kloostergesprekken gaat Leo Fijen in gesprek met mensen die zich laten inspireren door stilte, zingeving en traditie. In een van de afleveringen spreekt hij met Hoevenagel, die openhartig vertelt over zijn persoonlijke zoektocht en ervaringen. De podcast Kloostergesprekken is te beluisteren via Spotify en andere podcastapps.

Lezersactie

Voor lezers van De Vierklank is een aantal exemplaren van ‘Om de Liefde’ ter beschikking gesteld. Om hiervoor in aanmerking te komen stuurt u vóór 1 oktober een mail naar info@vierklank.nl met in het onderwerp Liefde. De boeken worden onder de inzenders verloot, iedereen krijgt bericht.