Handhavingsplicht bij Volkslust

Weinig actieve houding van de provincie

door Henk van de Bunt

In maart 2025 werd het restaurant Volkslust in Lage Vuursche geopend in een historisch weiland ten zuiden van Lage Vuursche, op de hoek van de Embranchementsweg en de Vuurse Steeg aan de rand van De Bilt. Het weiland ligt in het Natuurnetwerk Nederland en in het circa 100 hectare grote leefgebied van een territoriale dassenpopulatie van gemiddeld drie tot vier dassen. Zo’n populatie wordt een clan genoemd. Deze clan gebruikt het weiland als foerageergebied.

Aan de realisatie heeft de Provincie Utrecht medewerking verleend volgens een convenant uit 2012. Omdat de realisatie en het gebruik van de uitspanning, met bijbehorende parkeerplaats, zouden leiden tot een opzettelijk aantasting van het foerageergebied en daarmee tot een overtreding van de Wet natuurbescherming, heeft de provincie in 2017 daarvoor een ontheffing verleend waarin is voorgeschreven dat de grondeigenaar verzachtende en compenserende maatregelen moet treffen om de aantasting zoveel mogelijk te beperken. Ton Meijer (voorzitter Stichting Dassenwerkgroep Utrecht & ’t Gooi) licht toe: ‘De maatregelen zijn: verbetering van het raster bij een dassentunnel onder de Embranchementsweg, aanleg van een dassentunnel onder de Vuurse Steeg, realisatie van een dichte haag langs de parkeerplaats, realisatie van kruidenrijk grasland, dat tevens geschikt is als dassenfoerageergebied, aanleg van de parkeerplaats en bouw van de uitspanning buiten de voorplantingsperiode van de das en beperking van de openingstijden. De geldigheidsduur van de ontheffing werd verlengd in 2019, 2020 en 2022’.

Beroep

Tegen het ontheffingsbesluit tekende de Stichting Dassenwerkgroep beroep aan bij de Rechtbank Gelderland en vervolgens Hoger Beroep bij de Raad van State. Volgens de dassenwerkgroep schieten de voorgeschreven maatregelen namelijk tekort om te voorkomen dat de kans op voortbestaan van de clan verslechtert en verplichtte de wet bovendien om te kiezen voor een voor dassen minder schadelijke bouwplek, die in de aanvankelijke plannen werd genoemd als alternatief. Tijdens het hoger beroep gebeurde er iets opmerkelijks; de Provincie beweerde bij de Raad van State, dat de opzettelijke aantasting van het foerageergebied bij nader inzien geen overtreding zou zijn, maar verlengde op hetzelfde moment de geldigheidsduur van de ontheffing. Die ontheffing had de provincie echter uitsluitend verleend, omdat de aantasting van het foerageergebied wel degelijk een wetsovertreding zou zijn. Bovendien verlengde de provincie de geldigheidsduur van de ontheffing zonder de Raad van State daarvan op de hoogte te stellen.

Tegenstrijdig

De Raad van State bemerkte alsnog die tegenstrijdige handelwijze en oordeelde op 23 juli jl. dat de ontheffing wel degelijk noodzakelijk was om een overtreding te voorkomen. Door de uitspraak van de Raad van State zijn de ontheffing en de daarin opgenomen voorschriften onherroepelijk geworden. Daarom verplicht de wet de grondeigenaar nu onherroepelijk tot het treffen van de in de voorschriften genoemde verzachtende en compenserende maatregelen. Meijer: ‘Geen enkele van die maatregelen is echter gerealiseerd, alhoewel de parkeerplaats al in het voorjaar van 2022 was aangelegd en het restaurant en de parkeerplaats al in maart 2025 in bedrijf werden genomen. Zo is het raster bij de bestaande dassentunnel niet verbeterd, werd er geen nieuwe dassentunnel aangelegd, is er geen dichte haag gerealiseerd langs de parkeerplaats en werd het restaurant gebouwd in de voorplantingsperiode van de das. Daarnaast stond het gras in 2024 en 2025 in begin juni (ook voorplantingstijd waarin jongen worden gezoogd) veel te hoog voor de clan om goed te kunnen foerageren op regenwormen, het belangrijkste dassenvoedsel. Bovenal is de uitspanning 21 uur per week langer geopend dan volgens de onherroepelijke voorschriften is geoorloofd, zo blijkt uit de website van het restaurant op 19 augustus 2025. Vooral in de weekendavonden wordt de voorgeschreven sluitingstijd sterk overschreden. Ook wordt een deel van het restant van het weiland gebruikt als recreatieterrein (kinderspeelplaats en volleybalveldje), in strijd met de ontheffingsvoorschriften, de regels voor het Natuurnetwerk Nederland en het bestemmingsplan. Eind juli was voor de Provincie kenbaar dat er mogelijkerwijs voorschriften werden en worden overtreden. Zij is wettelijk verplicht om dan formeel vast te stellen of er overtredingen van de voorschriften plaatsvonden en -vinden. Zo ja, dan moet de provincie ervoor zorgen dat de voorschriften zo spoedig mogelijk worden nageleefd. Op 19 augustus heeft de provincie gemeld dat er rond 31 juli een controle ter plekke werd uitgevoerd, maar dat de afronding van het onderzoek en het verwerken van de resultaten geen prioriteit hebben. Daarbij werd niet aangegeven wanneer het onderzoek naar verwachting zal zijn afgerond’.

Het hele landelijke gebied ten noorden van de Maartensdijkse Dorpsweg, de Maartensdijkseweg en de Embranchementsweg wordt beslagen door onderling grenzende dassenterritoria, die elk gemiddeld ca. 100 hectare beslaan. In elk van die territoria leeft een clan (territoriale populatie / familiegroep) van gemiddeld drie tot vier dassen. De clan Vuursesteeg staat in verbinding met de clans waarvan territoria in Maartensdijk liggen. Voor de natuur (das) in Maartensdijk is deze zaak (dus) eveneens relevant. Collega Walter Eijndhoven schreef in De Vierklank (2017- 47) al: ‘Bouw theehuis vernietigt fourageergebied das’.