Herdenken en nooit vergeten

Vrijheid verbindt

door Henk van de Bunt

Half april opent in de Kunstgang van het gemeentehuis Jagtlust een tentoonstelling over de Tweede wereldoorlog in de voormalige gemeenten Achttienhoven, De Bilt, Maartensdijk en Westbroek.

Deze tentoonstelling geeft door middel van foto’s, documenten en voorwerpen een beeld van de Tweede Wereld Oorlog in de vier voormalige gemeenten. Het is een aanzet naar het herdenken op vier mei en het vieren op vijf mei. Over de juiste openingsdatum van de tentoonstelling, die oorspronkelijk op 4 april stond geagendeerd, volgt nog informatie.

‘In 2025 is het (al) 80 jaar vrijheid en er komen na meer dan 80 jaar nog steeds bijzondere foto’s documenten en voorwerpen boven water’; aldus de organisator van de tentoonstelling, Douwe Tijsma. ‘Bijvoorbeeld de fotoboeken van mevrouw Croiset- Carels, drogist in de Dorpsstraat De Bilt. Unieke foto’s van het leven tijdens WO II, bijvoorbeeld een door een paard getrokken vrachtwagen, maar ook foto’s van de bevrijding, een menigte die voor de toenmalige bakkerij Top aan de Dorpsstraat feest viert. En dit jaar nog foto’s uit een fotoboek van politieman Holwerda, BS, binnenlandse strijdkrachten, commandant van Hollandsche Rading, onbekende foto’s van de bevrijding van Maartensdijk en Hollandsche Rading. 

Vergeten

Douwe Tijsma denkt dat ook na meer dan 80 jaar er nog bijzondere foto’s, documenten en voorwerpen bij mensen thuis gekoesterd worden, maar vaak ook vergeten in mappen en dozen opgeborgen zijn en verloren gaan bij verhuizing of overlijden. Dus aan hem de vraag gesteld ‘Wat moeten mensen doen die nog spullen hebben uit WO II of spullen uit WO II vinden’. Tijsma: ‘Meld het mij; mogelijk kunnen wij gezamenlijk vaststellen wat hiermee kan worden gedaan of waar u verder terecht kunt met vragen’. Tijsma hoopt dat er o.a. door deze tentoonstelling (nog) meer documenten, foto’s en spullen uit WO II boven water komen en dat deze een goede en veilige plek kunnen krijgen, zodat WO II niet wordt vergeten. Ze kunnen natuurlijk ook toegevoegd worden aan de tentoonstelling.

Belangstelling

Vanwaar die grote belangstelling voor de geschiedenis van en over WO II en in de gemeente De Bilt? Douwe: ‘Ik kan mij bijna niet anders herinneren dan dat ik boeken las over WO II. Toen ik een jaar of tien was zag ik een documentaire over de Jodenvervolging in het Nederlandse Krankzinnigenwezen; vrijwel alle Joodse patiënten en een groot deel van het Joodse personeel van Het Apeldoornse Bosch - de Joodse psychiatrische instelling van waaruit het Sinaï Centrum is ontstaan - zijn in de oorlog vermoord. Vanwege deze vervolging en het geringe aantal overlevenden is de ervaring van Joodse patiënten van een geheel andere orde dan die van niet-Joodse patiënten. Daarna bleef de belangstelling toenemen’. 

Namen en gezichten

Oorlog is wat Tijsma betreft alleen interessant om te onderzoeken, er over te schrijven enz.: ‘Een echte oorlog is verschrikkelijk. Kijk naar de Oekraïne, kijk naar Gaza. Sinds een jaar of acht doe ik onderzoek naar WO II in de gemeente De Bilt en haar voorlopers. Het eerste doel is ongeveer 1500 mensen uit de vier voormalige gemeenten, waaronder ongeveer 541 Joodse inwoners - waarvan 218 vermoord zijn- een naam, een gezicht, een verhaal te geven. 800 overlevende verzetsmensen, hun helpers en onderduikgevers. Wie kent nog de top verzetsman Rein van der Haar en zijn verloofde Annie Bremmer, die beiden - en hun ouders - dit jaar postuum een Yad Vashem onderscheiding ontvingen’. Yad Vashem staat voor ‘Rechtvaardige der Volkeren’ en is tevens de naam voor de hoogste onderscheiding, die de Israëlische regering aan niet-Joden toekent. Het is bedoeld voor mensen die vaak met gevaar voor eigen leven Joodse mensen hebben geholpen tijdens de Tweede Wereldoorlog. 

Tentoonstelling

Tijsma vervolgt: ‘Op de tentoonstelling zien we foto’s en afbeeldingen uit de collecties van de historische Kring D ‘Oude School, de Historische Vereniging Maartensdijk, het Onlinemuseum De Bilt, het archief van de gemeente De Bilt, RHC Vecht en Venen, in Breukelen en Stichting Struikelstenen De Bilt. Ook een fiets van verzamelaar Koos Smits met massieve rubberbanden en aangepaste verlichting. Door dames uit onze gemeenten worden voor deze tentoonstelling twee nieuwe bevrijdingsrokken gemaakt; een oorspronkelijk idee van mevrouw Boissevain uit Amsterdam vlak na de oorlog. Er werden er 4000 van gemaakt. Een breidame, maakte een replica van een rood wit blauwe herdenkings-sok voor de Tweede Wereldoorlog zijn gemaakt met een gepatenteerde mix van garens’.