Proeftuin Brandenburg-West: vloek en zegen tegelijk

In 2050 moeten woningen in Nederland aardgasvrij zijn, zo heeft de overheid besloten. Maar wat is het beste alternatief voor gas? De Bilt doet mee aan een proef om dat te onderzoeken. In Brandenburg-West wordt kennis en ervaring opgedaan die ook voor de rest van de gemeente van belang is.

‘2050 lijkt nog heel ver weg, maar als je bedenkt wat er allemaal moet gebeuren is nú beginnen echt noodzakelijk’, zegt projectleider Charlotte Post van de gemeente De Bilt. ‘Er zijn technische vraagstukken, maar ook bedenkingen van bewoners over de kosten en de werking van alternatieve energiebronnen. En als daar oplossingen voor zijn gevonden kun je niet in een paar jaar tijd alle woningen in de gemeente ombouwen. Daarom is nu een begin gemaakt in Brandenburg-West, dat is aangewezen als proeftuin. Het rijk heeft daarvoor ruim 4 miljoen euro beschikbaar gesteld’.

Drieslag

Voordat woningen kunnen worden afgesloten van het gas zal er allereerst moeten worden bekeken hoe de energie die nodig is dan wél kan worden opgewekt. In De Bilt worden verschillende opties onderzocht. Eén mogelijkheid is een bronnet, waarbij gebruik wordt gemaakt van restwarmte uit de industrie. Die wordt via ondergrondse buizen met water naar de woningen geleid. In dit geval zou die warmte komen van de rioolwaterzuiveringsinstallatie. Daarmee kunnen 2500 woningen worden verwarmd. Tegenover deze collectieve aanpak staat het gebruik van individuele warmtepompen, waarbij per woning energie uit de lucht of de bodem wordt gehaald en wordt omgezet in warmte (of koude). Uit onafhankelijk onderzoek van de Warmtetransitiemakers is gebleken dat dit gelijkwaardige alternatieven zijn. Een tweede stap is het isoleren van woningen. Dat is niet overal per se nodig, maar wel gewenst om het in huis behaaglijk te krijgen én om de kosten van verwarming te verlagen. Het past ook in het doel van de Biltse gemeenteraad dat vóór 2030 alle woningen een energielabel B hebben. Als derde en laatste stap moeten cv-ketels worden vervangen door warmtepompen.

Ervaringen

Met de proeftuin Brandenburg-West neemt De Bilt een voorsprong op andere gemeenten, zegt projectleider Post. Het is een voordeel dat hiervoor geld van het rijk en de provincie beschikbaar is gesteld, waardoor wat nu ontwikkeld wordt niet uit de gewone gemeentelijke budgetten betaald hoeft te worden. Dat heeft wel beperkingen: als gekozen wordt voor individuele warmteopwekking zullen inwoners de installatiekosten zelf moeten dragen. De aanleg van een bronnet kan wél bekostigd worden uit de huidige subsidie van het rijk. 

Maar voorloper zijn is zegen en vloek tegelijk, aldus projectleider Post. Er zijn nog veel vraagstukken die opgelost moeten worden. Zo kan het overvolle elektriciteitsnet, waarbij er op verschillende plekken te weinig capaciteit is om uit te breiden, een probleem zijn bij de omschakeling van gasinstallatie naar warmtepomp. De toenemende bouwkosten maken het steeds moeilijker om het financiële plaatje rond te krijgen. En voor een bronnet moet een warmtebedrijf worden opgericht; naast De Bilt is in onze provincie alleen de gemeente Utrecht daar ook mee bezig. Steun komt er wel van het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW), dat leerkringen heeft opgezet waarin gemeenten van elkaar kunnen leren.

Volgende stappen

De afgelopen maanden heeft de gemeente de twee alternatieven verder uitgewerkt. Voor zowel de collectieve als de individuele warmteopwekking is nagegaan wat die betekent voor de isolatie, ventilatie en installatie in de vijf verschillende woningtypen in Brandenburg-West. De ‘menukaart’ die daaruit voortkomt is bijna klaar. De gemeente gaat hiermee in februari de wijk in, zodat bewoners meer duidelijkheid krijgen over wat beide opties concreet betekenen voor de aanpassingen aan hun woning, de kosten en de manier waarop die gefinancierd kunnen worden. Daarna volgt een peiling: welke optie heeft de voorkeur? In juni gaat de gemeenteraad dan de knoop doorhakken.

Verantwoordelijk wethouder Krischan Hagedoorn kijkt met belangstelling uit naar de uitkomst. Eén ding wil hij alvast kwijt: als de wijk kiest voor de individuele oplossing is alle energie die nu in de collectieve aanpak is gestoken niet voor niets geweest. ‘Na Brandenburg-West komen andere wijken in onze gemeente aan de beurt waar de warmte van de rioolzuiveringsinstallatie alsnog kan worden benut’. Zo is de proeftuin hoe dan ook meer zegen dan vloek.

door Lem van Eupen