Klimaatstresstest ook voor lokale monumenten

’Een klimaatstresstest in onze gemeente? Dat is mij nog niet bekend, daar ga ik het college eens over bevragen’. Fractievoorzitter Arie Vonk Noordegraaf uit Maartensdijk was als SGP-raadslid aanwezig bij het symposium ‘Tussen Dijk en Wadi’, georganiseerd door het Online Museum De Bilt.

Vonk Noordegraaf reageerde op de lezing van Gert Jan de Boer van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Die onderzoekt, als klimaatspecialist, de gevaren van klimaatverandering voor het culturele erfgoed. De Boer gaf het gemeentebestuur mee, om ook onze lokale monumenten te onderwerpen aan een zogenoemde Klimaatstresstest. Gezien de voorgeschreven zes jaarlijkse termijn vanuit het landelijke Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie zou dat in 2031 moeten gebeuren. 

Watergeschiedenis

Het is een goed gebruik van het Online Museum De Bilt om aan het eind van het jaar het gemeentelijke verleden te belichten in relatie tot het heden en de toekomst. Verleden jaar stond de ontwikkeling van het gemeentelijke landschap centraal. Op maandag 1 december was in de Oude Raadszaal van Jagtlust, onze watergeschiedenis het thema. Voorzitter Arie Jan Ditewig: ‘onze gemeente heeft een economie en een samenleving gebouwd op waterkeringen en een strak ingeregelde afvoer. Maar sinds de eeuwwisseling is een heel andere aanpak nodig’. Onder de aanwezigen waren medewerkers van provincie Utrecht, de agrarische sector, de waterschappen Stichtse Rijnlanden en Amstel, Gooi en Vecht, Rabobank, Regionaal Historisch Centrum Vecht en Venen, Museum Vredegoed en lokale historisch specialisten. 

Bescherming nodig

Dat het veranderende klimaat met zijn afwisselende langdurige droogte en wateroverlast gemeengoed wordt in de Biltse kernen, dat is al geruime tijd duidelijk. Het gemeentebestuur probeert daar een mouw aan te passen, wat blijkt uit de een groeiend aantal wadi’s (voor waterafvoer en drainage), uit de aanstaande grootschalige rioolaanpak in Maartensdijk en de noodzakelijke verbouwing van de Sperwerlaan in Bilthoven. Ook het culturele erfgoed en de vele monumenten in onze gemeenten vragen om klimaatbescherming; zoals de voormalige Van Everdingenschool, een rijksmonument met een immense rieten kap, die jaarrond wordt gegeseld door hitte en hevige buien. 

Verleden

Dat de oorzaak van vrijwel ieder probleem in het verleden ligt, dat legde dr. Leo Lenz uit in een lezing over de 900-jaar oude Voordorpsedijk in Groenekan. De dijk is een monumentaal symbool van de lokale ontginningshistorie, die overigens uitgebreid wordt beschreven op de website van het Online Museum. Deze dijk ligt ook ten grondslag aan de drooglegging van het oorspronkelijke veengebied. Met als resultaat een steeds verdere inklinking van de bodem. Het landschap ligt inmiddels twee meter lager dan voorheen. Daarom moet de stand van het grondwater, met het oog op de beweiding van de plaatselijke rundveehouderij, kunstmatig op peil worden gehouden. Lenz illustreert het als volgt: ‘Wie nu over de Voordorpsedijk loopt realiseert zich niet, dat je je armen hoog in de lucht moet steken, om de voetzolen te raken van de boer die er 900 jaar eerder liep’. 

Wadi

Bert de Groot, hoogheemraad van het waterschap De Stichtse Rijnlanden en zelf agrarisch ondernemer kent de gevolgen goed. Het HDSR is betrokken bij de uitvoering van de Wadi’s o.a. die van de Sperwerlaan. Het waterschap reguleert de waterstand in het agrarische gebied van gemeente De Bilt. In ruil daarvoor betalen alle inwoners van onze gemeente waterschapsbelasting. Die kosten zullen stijgen waarschuwt de heemraad omdat noodzakelijk onderhoud en investeringen steeds duurder worden. ‘Want het wordt moeilijker om water op het juiste moment vast te houden of af te voeren. De grondwaterpeilen dalen en sloten vallen sneller droog. Een slechtere waterkwaliteit bevat minder zuurstof, terwijl algen en bacteriën sneller groeien, met alle risico’s voor een gezonde visstand’. 

Betalen

Om die kosten te drukken kunnen de gemeente en alle inwoners hun eigen bijdrage leveren tégen overstromingen en vóór het vasthouden van water. Stenen eruit, droogtebestendige aanplant in de tuin en waterbuffering, dát kan iedere bewoner thuis doen. Aan de gemeente geeft hij mee om in te zetten op de vermindering van hittestress en de vergroening van straten, daken en gevels. 

In een reactie benadrukte GroenLinksraadslid Timon Blok het belang van de eigen praktische bijdrage van bewoners aan het voorkomen van klimaatproblemen en het bewustzijn waar wel en waar niet gebouwd kan worden. Arie Vonk Noordegraaf: ‘Waterbeheer is belangrijk, maar het moet wel mogelijk blijven voor boeren om hun bedrijf uit te voeren. Die balans daar moeten Waterschap en boeren samen uitkomen. We mogen de stijgende kosten niet vergeten’.