Bankje en Blitz op tentoonstelling

door Henk van de Bunt

Zaterdag 10 september was de officiële opening van de tentoonstelling over Westbroek in de Tweede Wereldoorlog; deze is in de expositieruimte van de familie Colijn, direct naast de Molen De Kraai in Westbroek tot eind november te zien op woensdag van 14.00 tot 17.00 uur en op zaterdag van 10.00 tot 17.00 uur. De toegang is gratis.

De tentoonstelling is een initiatief van Douwe Tijsma en door hem samengesteld in samenwerking met de kerkelijke Werkgroep Israël en de Kerk. Meer dan 75 jaar na de bevrijding probeert men inwoners van toen, met behulp van foto’s, voorwerpen en de beschrijving van gebeurtenissen een gezicht en een verhaal te geven.; ‘Op dat zij niet vergeten worden’. 

Op de vlucht
De inwoners van Achttienhoven en Westbroek werden op 13 mei 1940 vluchteling. De Nieuwe Hollandse waterlinie werd onder water gezet en inwoners en vee van beide dorpen werden geëvacueerd. 1800 inwoners van Achttienhoven vertrokken met de trein vanaf station Maartensdijk naar het dorpje Ursum in Noord Holland. Het vee vertrok onder goed georganiseerde begeleiding richting Woerden.

In het verpleeghuis De Rustenburcht in Ursem staat een solide eikenhouten bank, die door de bevolking van Achttienhoven werd geschonken aan de gemeente Ursem als dank voor de genoten gastvrijheid in mei 1940. In de bank staat ‘gesneden’ geschreven ‘Evacuatie mei 1940 Achttienhoven’. Tot en met 26 november 2022 is deze bank te zien in de tentoonstelling. 

Reis
Douwe Tijsma beantwoordt de vraag, daarbij geholpen door een artikel van mei 1990 uit St. Maerten (Historische Vereniging Maartensdijk), hoe en waarom deze bank uit Achttienhoven uitgerekend in de gemeente Ursem arriveerde: ‘Achttienhoven en Westbroek liggen in het inundatiegebied van de Nieuwe Hollandsche Waterlinie. Inunderen wil zeggen dat de weilanden ongeveer 50 cm onder water worden gezet. Bij het instellen van een inundatie moesten beide dorpen, met samen ongeveer 1800 inwoners geëvacueerd worden. De heer Huydecooper van Maarsseveen was burgemeester van beide zelfstandige dorpen tijdens WO II. In het evacuatieschema stond Ursem genoemd als vluchtoord voor Achttienhoven met zo’n 700 inwoners, inclusief die van de Gagel. De 1100 inwoners van Westbroek zouden worden verdeeld over Oterleek en Schermerhorn, elk 550 évacués. Het inlaadstation was het station Maartensdijk. Het uitlaatstation was Alkmaar vandaar was er transport naar de vluchtoorden. Een grondbeginsel bij de inkwartiering was het intact laten van de gezinnen. Verder werd beoogd bij plaatsing rekening te houden met godsdienst en sociaal milieu’.

Dinsdag 14 mei (de dag van de capitulatie van het Nederlandse leger) vertrokken de inwoners van Achttienhoven en Westbroek vanaf station Maartensdijk. Na enkele dagen tot enkele weken keerden de inwoners van beide dorpen terug. Als dank schonk de bevolking van Achttienhoven deze bank aan de gemeente Ursem’. 

Blitz
Het Achttienhovense- en Westbroekse brandweervoertuig uit WO II, een Opel Blitz was in 1944 door de Duitse bezetter meegenomen. Het voertuig is ook weer voor een paar maanden ‘op het oude nest’ weergekeerd. Tijsma vertelt hierover: ‘In Borculo staat een heel mooi brandweermuseum, waar veel is te vinden. Ook de Opel Blitz van de brandweer Achttienhoven/Westbroek, bouwjaar 1938/1939, heeft er een ere-plek gevonden. In 1944 werd de Blizt door de bezetter afgevoerd naar Duitsland. Daar hadden ze haar hard nodig om alle branden, veroorzaakt door geallieerde bombardementen, te blussen. Na de oorlog kwam hij retour en werd rond 1970, na ruim 30 jaar trouwe dienst, bij de brandweer uit dienst genomen. Hij ging in opslag op de gemeentewerf Maartensdijk. Via het brandweermuseum in Hellevoetsluis kwam hij als bruikleen en later als schenking, terecht bij het brandweermuseum Borculo, waar hij nog volop wordt gebruikt.

In Westbroek
Voor de oud-vrijwilligers van de brandweer Westbroek was de tijdelijke terugkeer van de Blitz een uitgelezen kans om samen met hun oude brandweerauto op de foto te gaan. De Blitz is nu op de voorportieren voorzien van het wapen van de gemeente Maartensdijk; Sint Maerten op een blauw veld. Tot de uitdiensttreding in 1970 heeft dit wapen er nooit opgezeten. Op de website van de Historische Vereniging Maartensdijk staat een filmpje uit de jaren vijftig, waarop de Opel Blitz in Achttienhoven en Westbroek in bedrijf te zien is.

Voor Veldhuizen Wagenbouw (Groenekan) was het als vrijwilliger een ‘klein kunstje’ de Blitz van Borculo naar Westbroek te vervoeren. 

De Blitz - voor de nu meer dan 80 jaar oude kazerne - met stoere brandweermannen in leren pakken, burgemeester Huijdecooper van Maarseveen en de marechaussees Mobach en Witteveen.