Brahms’ heimelijke maansopgang in Het Lichtruim

Toen ooit een recensent tegen Johannes Brahms zei dat één van zijn thema’s wel erg leek op één van Beethoven, antwoordde de componist: ‘Natuurlijk is dat zo. Iedereen steelt - het belangrijkste is om het briljant te doen.’

En inderdaad is het zo dat de gigant uit Hamburg zwaar gebukt ging onder de erfenis van zijn Weense voorganger, die de muziekgeschiedenis een beslissende wending had gegeven. Ook de vroege eerste pianosonate van Brahms lijkt in veel opzichten op de Hammerklaviersonate van Beethoven, maar het volstrekt unieke muzikale talent van Brahms is meteen overduidelijk, zijn oorspronkelijkheid zonneklaar: nooit wordt zijn muziek een kopie, maar altijd een eerbetoon aan Beethoven, die op het moment van Brahms’ componeren nog maar 25 jaar eerder was overleden.

Clara Schumann, die na de dood van haar beroemde man Brahms levenslange muze bleef, schreef dat het stuk ‘vol uitbundige fantasie, intimiteit van expressie en beheersing van vorm is’. Wat de eerste twee kwalificaties betreft had ze gelijk, maar de vorm is nog jeugdig-rommelig: de rijpe Brahms is duidelijk hoorbaar maar nog niet volwassen, en moet nog veel leren. Zo geeft hij het langzame deel de titel ‘Verstohlen geht der Mond auf’ mee (‘Heimelijk komt de maan op’), een wezensvreemd maar prachtig element in deze overigens zeer gepassioneerde en virtuoze pianosonate, die afgelopen zondagmiddag met verve werd vertolkt door Andrew Wright, de in Nederland woonachtige Amerikaanse concertpianist, die met zijn fabelachtige techniek het hondsmoeilijke werk uit zijn hoofd voordroeg in Het Lichtruim.

Toegegeven: de dynamische verschillen mochten veel groter zijn, accenten puntiger en de opbouw dramatischer, maar al met al een prestatie van formaat, die werd tegengewerkt door de te kleine vleugel van het Kunstenhuis, die nog uit de tijd van de Kwinkelier stamt en eigenlijk versleten is. We gunnen deze prachtige pianoserie in Bilthoven dringend een mooier instrument, want een mooie piano is de basis van een levend klassiek muziekleven in onze gemeente. (Peter Schlamilch)