Liefde in onverzoenlijke vastberadenheid

‘Mijn engel, mijn alles, mijn Ik…’ Zo begon Ludwig van Beethoven, de beroemde componist uit Bonn, op 6 juli 1812 zijn liefdesbrief aan zijn ‘Onsterfelijke Geliefde’, waarschijnlijk de Slowaaks-Hongaarse gravin Josephine Deym, op wie hij al 13 jaar verliefd was. 

Beethoven gaf haar pianolessen en zei haar later ‘zijn liefde meteen te hebben moeten onderdrukken’, waarop zij hem bekende dat ‘haar ziel hem al kende nog voor ze hem had ontmoet: Een diep gevoel in mijn ziel, niet in staat zich uit te drukken, deed me van je houden…’

Ze werd echter gedwongen met een ander trouwen, maar Beethoven bleef haar leraar. Toen ze in 1805 weduwe werd, was Beethovens leven een hel: hij was inmiddels 35, leed aan chronische koortsen, abcessen, hoofdpijnen, braken, diarree en een steeds erger wordende, gekmakende doofheid. Te midden van deze nachtmerrie vatte Beethovens ‘kokende passie’ voor Josephine weer vlam en zij bewonderde hem nog steeds, maar ‘Beethoven ging in de liefde tekeer zoals hij tekeerging muziek, met onverzoenlijke vastberadenheid’. De relatie werd verder bemoeilijkt door Beethovens ‘totale zelfingenomenheid, zijn lelijkheid van gezicht en onaangename chronische kwalen.’ 

Juist in die tijd componeerde Beethoven zijn Pianosonate 23^e pianosonate, die later de bijnaam ‘Appassionata’ kreeg, de ‘gepassioneerde’. Niet alleen staat deze sonate, die afgelopen zondagmiddag in Het Lichtruim capabel gespeeld werd door pianist Nicolas van Poucke, vrijwel geheel in het treurige f-mineur, maar is ook doordrongen van het noodlotsmotief dat ook Beethovens 5^e symfonie tekent, een symfonie die hij in die steeds tragischer jaren voltooide.

De worsteling, de tragiek en het drama waarin elke maat van deze sonate is ondergedompeld had Van Poucke, die ook nog Schumanns technisch zeer lastige Kreisleriana speelde, nog meer mogen laten horen, want een vleugel die niet volledig is uitgewoond onder het geweld van Beethoven is niet voldoende ‘gemarteld’ door de pianist; te weinig tranen zijn erin overgebracht en te licht waren de explosies van zijn bespeler.         (Peter Schlamilch)