Rondleidingen op Begraafplaats Brandenburg

5 april 2023 om 15:00 Algemeen

door Henk van de Bunt

advertentie

Begraafplaats Brandenburg aan de Eerste Brandenburgerweg ligt in een parkachtige omgeving in Bilthoven. Het oudste gedeelte ervan werd in 1900 in gebruik genomen. Het bijzondere van dit kerkhof is dat de oorspronkelijke begraafplaats later zodanig is uitgebreid dat het toch lijkt of het een totaalconcept is.

Op een ontwerpschets uit 1926 is te zien hoe gedacht werd de uitbreiding vorm te geven. In het midden de aula met de grote as en rechts de toekomstige uitbreiding als spiegeling van de eerste aanleg. De aula is een achtzijdig koepelvormig gebouw in de Amsterdamse Schoolstijl; een ontwerp van de Biltse gemeentearchitect en tevens directeur van de begraafplaats G.J. Vermaak, die ook de ontwerpschets uit 1926 ondertekende. Copijn uit Utrecht heeft de nieuwste uitbreiding gerealiseerd. Daarbij is met het bestaande ontwerp rekening gehouden, waardoor het nog steeds bij het oorspronkelijke ontwerp aansluit.

Open dag
De gemeente De Bilt nodigt iedereen uit voor een informatieve open dag op de Algemene Begraafplaats Brandenburg op 15 april tussen 10.30 en 14.30 uur staan informanten klaar om alles te vertellen over deze begraafplaats. Rondleider Douwe Tijsma vertelt: ‘Op de open dag van deze begraafplaats op zaterdag 15 april worden er door Jolie Kalmijn, (erfgoedadviseur van de gemeente De Bilt) cultuurhistorische rondleidingen gegeven met een stukje van de historie van de begraafplaats, haar grafmonumenten en monumentale gebouwen’. Douwe Tijsma (onderzoeker WO II van de gemeente De Bilt) zelf richt zich met zijn rondleidingen op de zichtbare en verborgen herinneringen WO II op de begraafplaats en de bijbehorende geschiedenis: ‘Vergeten mensen, vergeten verhalen en geheimen worden weer zichtbaar’.

Aula
Er wordt gestart bij de in de jaren dertig gebouwde aula; deze is voorzien van een monumentale - met leien bedekte – kap en is het middelpunt van de symmetrisch, in een viertal perioden aangelegde begraafplaats. Via een toegang, in de jaren zestig aan de aula toegevoegd, kom je in de monumentale middenruimte. Teksten in de glas en loodramen laten je weten dat het leven eindig is.

Twee kleine deurtjes in een kolom geven toegang tot een geheime schuilplaats onder het monumentale dak. Hier schuilde bij onraad de groep ‘Frits’ Rein van der Haar, Frits, was in de loop van 1944, ongeveer 25 jaar oud, de sabotage commandant van de binnenlandse strijdkrachten voor het gewest provincie Utrecht geworden. Zelf leidde hij tal van overvallen op gemeentehuizen en distributie centra. De gemeentehuizen van Maartensdijk en De Bilt waren o.a. slachtoffer van zijn verzetsdaden. Op de eerste Brandburgerweg 47, woonde opoe Van Rheenen – weduwe - haar huis bood schuilplaats aan door trekkende onderduikers en vergaderruimte voor de groep ‘Frits’. Haar zoon werkte op de begraafplaats. Grafkelders op de begraafplaats waren een veilige bergplaats voor wapens.

Politieman
Tijdens de rondleiding staat de groep stil bij het graf van Biltse politieman, A.D. van der Haar en zijn vrouw, de ouders van Rein. Hij was de eerste politieman in Nederland die ontslagen werd vanwege het niet willen meewerken aan de Jodenvervolging. Hij werd tot de bevrijding verzekeringsagent en hielp zijn zoon o.a. met het onderduiken van Joden. De groep komt ook langs het baarhuis uit 1900 (men geloofde toen in schijndoden) en de in Delftse schoolstijl opgetrokken obductieruimte waar de beroemde professor Seldenrust zijn obducties, op de nog steeds aanwezig granito snijtafel, uitvoerde.

Natuurstenen kolommen vormen de toegang toe het oudste deel van de begraafplaats. Hardstenen grafmonumenten herinneren - met oren voor de kransen, vol symboliek en Bijbelse teksten -, aan de boeren die hier ooit boerden. Een monumentale beukenlaan loopt langs monumentale grafkelders en een witmarmeren steen van een bewoonster van Jagtlust. In een smalle strook erachter zijn kindergraven, in een verdomhoekje.

Er zijn rondleidingen om 10.30 en 12.30 uur met meer info over het nieuwe strooiveld en de urnentuin. Daarnaast is men bezig met de natuur op de begraafplaats: er worden voor de urnentuin speciale houten urnen aangeboden.

De herdenkingssteen met plaquette die ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan werd gelegd. - foto Guus Geebel 2020