Als de dialoog stopt groeit onverdraagzaamheid

Het themajaar Leven met oorlog vormt in 2023 een jaar lang de rode draad door alle herdenkingen, vieringen en andere activiteiten. Met het jaarthema vraagt het Nationaal Comité 4 en 5 mei in 2022-2023 aandacht voor de impact van oorlog op individuen, families en de samenleving.

door Henk van de Bunt

De afstand tot de Tweede Wereldoorlog wordt ieder jaar groter, maar bijna iedere Nederlander heeft via overlevering van generatie op generatie te maken met de Tweede Wereldoorlog of andere oorlogen sindsdien. Voor de eerste generatie is het doorgeven van oorlogservaringen vaak een belangrijke vorm van verwerking en een manier om hun kinderen en kleinkinderen te waarschuwen voor het gevaar van oorlog. Volgende generaties geven een eigen duiding aan het oorlogsverleden op basis van de verhalen die zij via de eerste generatie hebben doorgekregen en gedrag dat voortkomt uit de ervaringen van hun (groot)ouders.

Hollandsche Rading
Ook bij de herdenking in Hollandsche Rading was de impact van het jaarthema goed opgepakt en ingevuld. Wethouder Krischan Hagedoorn: ‘Oorlog laat immers diepe sporen na. Vaak kennen we via de overlevering familieverhalen over de oorlog’. Hagedoorn maakte de aanwezigen deelgenoot van o.a. de verhalen die hen verteld waren door zijn moeder en oom en tante: ‘Dit zijn de verhalen die mij thuis verteld werden en die ik op mijn beurt weer vertel aan mijn kinderen. Ze zijn onvoorstelbaar in deze tijd, gruwelijk en keihard. De oorlog zit nog steeds in ieder van ons’.

Jood
Hagedoorn vervolgde: ‘Ook in Hollandsche Rading laat de oorlog zijn sporen na in de vorm van verhalen. Frans Friedheim vertelt straks het verhaal van zijn grootouders die door de nazi’s vermoord werden om wie zij waren: Joodse vluchtelingen die in Hollandsche Rading een nieuwe woonplaats hadden gevonden, maar de oorlog en gruwelijkheden achtervolgden hen ook hier. Ook in onze gemeente zijn verhalen van verzetsstrijders, onderduikers en hun familieleden die nog onvoldoende zijn verteld. Ter ere van hen is er vanaf vrijdag 5 mei, een expositie in de Kunstgang van het gemeentehuis in Bilthoven tot eind mei. Door de verhalen te blijven vertellen en stil te staan bij wat in ons midden gebeurd is, door te herdenken, tonen we niet alleen respect voor hen die zijn omgekomen in ons Koninkrijk of waar ook ter wereld, tijdens de Tweede Wereldoorlog én in oorlogssituaties en vredesoperaties daarna, maar geven we ook het besef door dat oorlog generaties lang in ons blijft zitten en dat we ons allemaal in moeten zetten voor de vrede’.

Wereld
‘De verhalen die wij elkaar blijven vertellen, onderstrepen dat als die dialoog stopt, onverdraagzaamheid groeit en kan leiden tot oorlog en andere gruwelijkheden zoals de oorlog in Sudan, Oekraïne en elders in de wereld. Die oorlogen komen onze gemeenschap nu ook binnen aangezien we veel Oekraïense ontheemden en statushouders uit andere oorlogsgebieden in ons midden hebben opgenomen en hun verhalen niet alleen in de krant kunnen lezen, maar ook van henzelf kunnen horen. Laten we naar die verhalen luisteren en in gesprek met elkaar blijven, immers, zoals Albert Einstein zei ‘Vrede kan niet met geweld worden afgedwongen, het kan alleen met begrip worden bereikt’.

Struikelstenen
Frans Friedheim vertelde zijn verhaal: ‘Vandaag (4 mei 2023) is het 80 jaar en 4 dagen geleden, dat mijn grootouders Frans Theodor Friedheim en Johanna Friedheim - Maass werden vermoord. Ik ben Frans Alexander Friedheim, geboren in 1950. Mijn jongere zussen en ik zijn de kleinkinderen van Franz en Hanna. Franz en Hanna zijn onze grootouders die we nooit hebben gekend en waar vroeger niet over werd gesproken. Na hun vlucht naar Nederland woonde de familie ongeveer 1,5 jaar in Hilversum. Dan wordt hen in 1936 een huis aan de Spoorlaan 57 in Hollandsche Rading aangeboden. Mijn vader Hans vertelde wel eens dat ze hier fijn woonden. De werkgroep Stolpersteine De Bilt heeft op Spoorlaan 57 twee mooie steentjes gelegd ter herinnering aan hen. Gelukkig kan ik hier wel hun namen noemen opdat zij nooit worden vergeten’.

Bewustzijn
Huub Elders (getrouwd en 4 dochters) is al ‘49 jaar woonachtig in het rustige, veilige en vreedzame Hollandsche Rading. 4 mei heeft voor mij met het verstrijken van de jaren steeds meer het bewustzijn gegeven dat het leven in vrede en veiligheid een groot goed is en mogelijk gemaakt is door soldaten en verzetshelden die zich ingezet hebben voor o.a. een vrij Nederland. Helaas herhaalt de geschiedenis zich. De oorlog in Oekraïne is hier een voorbeeld van. Zowel aan de kant van Oekraïne als aan de kant van Rusland worden veelal jonge mensen de oorlog ingestuurd waarvan velen komen te overlijden. Vanuit Oekraïne strijden zij voor hun vrijheid en willen zij zicht niet laten onderwerpen aan een agressor en vechten zij ook voor hun vrijheid. In tegenstelling tot WO II komt nu door social media nieuws van oorlogen dezelfde dag nog bij iedereen binnen. Dit heeft ook op de huidige en volgende generaties haar invloed. Ik hoop dat mijn kinderen kunnen leven zonder een oorlog mee te hoeven maken en dat is uiteraard wat ik voor ons allemaal hoop’.

Verder
Muzikale medewerking werd verleend door Esther van Dijk begeleid door Maurice de Jong. Esther zong ‘Fields of Gold’ van Eva Cassidy en ‘Heb het leven lief’ van Elske de Wall. Bosberg-leerling Nikolaas droeg het gedicht: ‘De angstig dunne lijn’ van Hans Kuyper voor. De meeste aanwezigen namen vervolgens deel aan een stille tocht door het dorp en liepen deze door de Sparrenlaan, Spoorlaan en terug door de Charles Weddepohllaan.