Eerbetoon aan eigentijdse mystica en kunstenares Iris van Haaren

De vorig jaar overleden kunstenares Iris van Haaren was een moderne mystica; zij gebruikte haar schilderijen en gedichten om haar mystieke ervaringen, die eigenlijk niet uit te drukken zijn, zichtbaar te maken. 

Op 22 december, haar geboortedag, wordt op initiatief van onder anderen burgemeester Sjoerd Potters, in gemeentehuis Jagtlust een bijzondere tentoonstelling geopend, die vanaf 23 december tot eind januari 2024 voor iedereen te bezichtigen is. ‘Het is een eerbetoon aan Iris,’ aldus haar broer Frank van Haaren.

Iris kreeg op haar twaalfde haar eerste mystieke ervaring. In een eerder interview vertelde ze: ‘Sindsdien is mijn leven nooit meer hetzelfde geweest. Het zijn ervaringen - visioenen - waarin ik in één seconde alles inzie wat bestaat.’ Frank: ‘Het bijzondere van Iris was dat zij met haar schilderijen en gedichten anderen hielp, inspireerde en ondersteunde, vooral de kwetsbaren. Zij vormde voor hen een veilig baken. Zo zei ze: Het is fijn om te weten dat de dood niet het einde is en dat je niemand hoeft te worden, omdat je al iemand bent. Iris wilde al vanaf haar eerste mystieke ervaring ‘naar huis’. Pas op haar zestigste, op 8 september, was het zover. Toen voelde ze dat ze klaar was om naar huis te gaan, zoals ze dat jaren geleden al in haar gedicht ‘Ik ga naar huis’ heeft beschreven. Als broer zijnde is dat moeilijk, maar ik kan haar beredenering wel volgen.’ 

Gouden Stad
Haar schilderij De Gouden Stad (oftewel ‘daar te mogen leven zoals we bedoeld zijn’) hangt in de kamer van burgemeester Potters. Mede door het bijbehorende gedicht voelt Potters dit werk als een opdracht. Hij was dan ook een van de eersten die met het idee van een eerbetoon aan Iris kwam, temeer omdat zij zo’n aanwinst voor de gemeente was. Een klein voorbeeld: zij was de ontwerpster van de keten voor de kinderburgemeester, een ontwerp dat de Dolderse kunstenares Marjo Hamers heeft uitgevoerd. Frank: ‘In elk schilderij van Iris zie ik duidelijk de opdracht, de verbindingen met anderen. Altijd zit er een betekenis achter, een betekenis waardoor mensen beter in staat zijn te zijn wie ze zijn. Dat zie je ook in De Gouden Stad. Er bestaan meer werken over een stad die hiernaar verwijzen; ik heb zo’n schilderij in Den Haag gevonden en nog drie in Bilthoven. Maar misschien bestaan er nog meer en daarnaar ben ik nu op zoek’.

Verbinding
‘Ik zou graag met de bezitters ervan willen spreken, hun persoonlijke verhaal dat erbij hoort willen horen. Mocht dit verhaal essentieel zijn, dan wil ik hen uitnodigen om het voor de tentoonstelling te vertellen op een videofilm of op een audiobestand. Dit geldt overigens ook voor bezitters van andere schilderijen dan deze steden. Het mooie van de gesprekken die ik tot nu heb gehad is, dat er dan iets gebeurt waardoor ik mijn zus zie. Ik zie de verbinding tussen Iris en de desbetreffende persoon. Het werkt als een soort spiegel. Op deze wijze wordt straks ook de tentoonstelling ingericht: de fysieke schilderijen worden gecombineerd met de verhalen en de emoties die erbij horen. Iris is er niet meer, maar vanuit die verschillende invalshoeken krijgen we een compleet verhaal. Een verhaal met veel energie. Zo heeft de voormalige organist van De Woudkapel tien van haar schilderijen omgezet in muziek. Deze muziek zal, evenals de verhalen, via een QR-code te beluisteren zijn.’

Tentoonstelling
De tentoonstelling wordt al maandenlang voorbereid door een team van tien personen die Iris goed hebben gekend: familie, vrienden, maar ook vertegenwoordigers van de gemeente. Yvonne Russel, docente CKV, heeft lesmateriaal over het werk van Iris ontwikkeld, zodat scholieren eveneens de tentoonstelling kunnen bezoeken. ‘We gaan na de tentoonstelling verder met het gedachtegoed van Iris, en wel door middel van onder andere meditatiemomenten, muziek, besprekingen van haar schilderijen en andere mooie projecten die op basis hiervan verder kunnen groeien. Mijn zus heeft altijd gezegd, dat haar functie op aarde het duiden is, het onder woorden brengen van wat eigenlijk onnoembaar is. Wij hebben gemerkt dat dit heel bevrijdend en ondersteunend werkt. Het zou een gemiste kans zijn, als dit niet verder wordt doorgegeven. Vooral in deze tijd van oorlog, polarisatie en agressie is dit gedachtegoed van Iris een belangrijke tegenhanger.’

Wie met zijn persoonlijke verhaal over een schilderij van Iris van Haaren contact met Frank wil opnemen, kan dit doen door hem te mailen frankvanhaaren@yahoo.es of te appen 06 0597419.         (Anneke Iseger)