Sint Nicolaas, de vertolker van de illusie

door Koos Kolenbrander

De jaarlijkse komst van St. Nicolaas tijdens zijn verjaardag op 5 december is een van de weinige zaken waar groot en klein nog blindelings op vertrouwen. Het College van Klaaskundigen binnen onze gemeente heeft zijn komst dit jaar al ruim van tevoren voorspeld en De Vierklank hierover zeer vertrouwelijk ingelicht. Toch voelt een groot aantal van ons nog een zekere spanning of hij echt wel zal komen en zijn we in het afgelopen jaar wel braaf genoeg geweest?

De op 5 december 325 te Myra in Klein Azië geboren Nicolaas was een aardige en behulpzame jongen, die zo goed kon leren dat hij later bisschop werd. Als dank voor zijn grote inzet en menslievendheid werd hij heilig verklaard en kreeg de titel Sint voor zijn naam. Hij werd de beschermheilige van zeevarende, kooplieden en zelfs van jonge meisjes. Onduidelijk is hoe hij in Spanje terecht gekomen is.

Al een aantal ontvangstcomités kondigden het aanstaande gebeuren op de 25ste van deze maand aan. Hollandsche Rading en Westbroek delen deze week hun afspraken met de goedheiligman met de lezers van De Vierklank.

In De Vierklank van woensdag 1 december 2010 verhaalt dorpshistoricus over Sint Nicolaas als de ‘Vertolker van de illusie’; ‘Hij komt ’s nachts vanuit de duisternis naar het licht en is het volgende moment weer weg’. 

Nu - 13 jaar nadien - alle reden zijn verhaal nog eens aan de vergetelheid te ontrukken. HvdB

Collega’s van Nicolaas
Toen hij eenmaal in Spanje woonde, kwam hij vanaf het jaar 1000 ieder jaar rond zijn verjaardag met een stoomboot vol cadeautjes voor alle kinderen naar Nederland. Alleen kwam hij in het jaar duizend nog niet in onze gemeente. De reden hiervan is waarschijnlijk dat Maartensdijk alle aandacht kreeg van zijn collega, bisschop Martinus van Tours, geboren in 316, beter bekend als St. Maarten en naamgever van het dorp. De Bilt werd beschermd door St. Laurentius, geboren omstreeks 215. In Westbroek zorgde bisschop Boudewijn van Starkenborg voor de kindertjes, terwijl St. Laurentius vanuit De Bilt ook Westbroek in de gaten hield.

Wilhelminagebouw
Sommige ouderen in Maartensdijk herinneren zich nog goed dat St. Nicolaas vanaf 1920 in het Wilhelminagebouw kwam. Dit was het oude Dorpshuis dat achter het huidige Sojos-gebouw aan de Dorpsweg in Maartensdijk stond. Verteld wordt dat de Sint toen nog erg streng was en dat enkele stoute Maartensdijkse kinderen in de zak werden gestopt en voor heropvoeding een jaar mee naar Spanje gingen. Het volgend jaar kwamen ze dan weer mee terug met de Sint uit Spanje. Meestal waren ze zo netjes en braaf geworden, dat sommigen van hen later een mooie functie in de politiek mochten bekleden.

De Klaaskundigen
In iedere kern van onze gemeente is wel een klaaskundige te vinden. In de buurt van de molen de Kraai in Westbroek woonde in 1927 een alleenstaande boer waar de kinderen uit het dorp ‘s avonds een klompje met hooi en een winterwortel voor het paard bij de kachel mochten zetten. De volgende morgen lag dan in iedere klomp een speculaaspop. In Groenekan dateren de eerste herinneringen aan het Sinterklaasfeest uit 1950. De beroemde kostuumontwerper Mulder die aan de Breedstraat in Utrecht woonde, verzorgde speciaal de kleding van Sint Nicolaas wanneer hij naar Groenekan moest. De studentenkapper Van Leeuwen aan het Janskerkhof verzorgde de baard van de Sint waarna hij door taxi Van Vulpen werd gebracht. In Hollandsche Rading kwam de Sint meestal met de trein aan, waarna hij soms met een rijtuig van Van der Herik door de lanen op weg naar het Dorpshuis aan de Dennenlaan werd gereden. Ook gaat het verhaal in Hollandsche Rading over een (zwarte) piet met een spraakgebrek die het meestal over knikkertjes i.p.v. kindertjes had.

Volks- en beschermheilige
De verering van Sint Nicolaas is in de zesde eeuw in Klein Azië ontstaan. Gedurende de zevende eeuw breidde dit naar het westen uit. In 1087 is hij een volksheilige geworden. Toen in de 11de eeuw Klein Azië door de Turken werd veroverd, brachten Italiaanse kooplieden de relieken van de Sint naar Bari in Zuid-Italië. In Bari is een kathedraal gebouwd waar de beenderen van Sint Nicolaas in een tombe worden bewaard. Sint Nicolaas is de beschermheilige voor velen. Kindervriend is hij geworden doordat hij drie verwaarloosde jongetjes, die door een slager in Myra waren gedood, weer tot leven wekte.

De Amsterdamse onderwijzer en dichter Jan Schenkman (1809-1863) schreef in 1850 ‘Zie ginds komt de stoomboot’. Sint Nicolaas is o.a. beschermheilige van de zeevarenden. De kerken, die aan hem zijn gewijd, staan ook meestal aan het water. Hij blijft de vertolker van de illusie; komt ’s nachts vanuit de duisternis naar het licht en is het volgende moment weer weg.

De 11- jarige Lies de Graaf krijgt in 1958 een cadeautje voor haar vader die in het ziekenhuis ligt. 

In 1988 bij de ouderengymnastiek in Hollandsche Rading.