Huize Voordaan - een pand met historie

De eventuele komst van 50 minderjarige vluchtelingen naar het Groenekanse Huize Voordaan is een mooi moment om de geschiedenis van het pand nader te belichten.

Over de geschiedenis van Huize Voordaan is veel te lezen: ‘In de zestiende eeuw bouwde aartsbisschop Frederik Schenck van Toutenburg het jachthuis Voortaen. Twee eeuwen later was dit jachthuis uitgegroeid tot een landgoed met ‘heerenhuis’, bekend als Voordaan.

Rembrandt

Oopjen Coppit, de vrouw op het dubbelportret van Rembrandt uit 1643, woonde sinds 1647 op Voordaan. Na het overlijden van Marten Soolmans, de man van het dubbelportret, trouwde zij met Martijn Daij, de toenmalige eigenaar van Voordaan. Oopjen nam de schilderijen vanuit Amsterdam met zich mee. Uit de lijsten van ladingen van schuiten en uit beschrijvingen van de inboedel in de archieven van de gemeente Maartensdijk blijkt dat de twee portretten van Oopjen en Marten ’s zomers ook daadwerkelijk in Voordaan gehangen hebben.

Slavernij

Het Rijksmuseum deed in 2021 t.g.v. de tentoonstelling Slavernij onderzoek naar Oopjen. Daaruit bleek dat zij flink profiteerde van de slavernij. De familie van haar man Marten Soolmans was rijk geworden dankzij hun suikerraffinaderij, die direct afhankelijk was van de plantages in Zuid-Amerika. Oopjens’ tweede man, Maerten Daey, werkte voor de WIC in Brazilië. Hij verwekte daar een kind bij een tot slaaf gemaakte vrouw. Uit het levensverhaal van Oopjen blijkt hoe de Europese rijkdom direct verband hield met de slavernij in de koloniën. Abraham Calkoen (1724 -1796), een Amsterdamse lakenhandelaar, kocht het buiten in 1774. 

Grothe

In het midden van de negentiende eeuw verwierf de echtgenote van mr. Jacob Anne Grothe, Arnoudina Carolina Loten van Doelen, het landgoed voor 185.000 gulden. Zij kocht ook het gebied ‘Schadeshoeve’, van oudsher het bezit van de familie Loten. Toen Grothe in 1899 overleed, erfde zijn zoon Willem Grothe het landgoed, samen met zijn zusters. Hij liet het oude landhuis Voordaan in 1900 slopen. In 1902 liet hij een nieuw huis bouwen in eclectische stijl. De weduwe van Willem Grothe, Frederique C. J. van Hengst, verkocht alles aan de N.V. Bouw- en Exploitatie Mij. Voordaan. 

Velddag

Eigenaar Jacob Anne Grothe woonde er niet meer in tussen 1881 en zijn dood in 1899. In die tijd organiseerde ‘de Commissie van het Zendingsfeest’ er landdagen. Duizenden kwamen met het spoor naar Groenekan; niet alleen voor deze landdagen, maar ook voor bijvoorbeeld het Christelijke Zangersfeest van 1893 met 60 zangverenigingen en 1.200 zangers, of voor de Nationale Velddag van het Leger des Heils in 1896. Er waren voor deze massale meetings afspraken gemaakt met de Nederlandsche Centraal Spoorwegmaatschappij (NCS). Tijdens de feestelijkheden werd station Groenekan voor even het drukste station van Nederland. 

Oorlog

In de Tweede Wereldoorlog werd Huize Voordaan geconfisqueerd door de Duitse Weermacht, die er soldaten legerde. Na de oorlog bood het pand opvang aan kinderen die niet langer thuis konden blijven. Veel verzwakte kinderen uit de grote steden waaronder Rotterdam kwamen naar Voordaan om aan te sterken. Huize Voordaan werd Jeugdhuis Voordaan. Op een gegeven moment woonden er maar liefst 85 kinderen in het pand.

In de jaren 60, 70 en 80 bood Jeugdhuis Voordaan opvang aan kinderen en jongeren met een verstandelijke beperking. In1982 werd het ‘debieleninternaat’ omgedoopt tot ‘orthopedagogisch project leefeenheden - begeleidingsvormen voor jongeren met beperkte ontwikkelingsmogelijkheden’. Eind jaren ’80 werd Jeugdhuis Voordaan gesloten. De opvang van kinderen in grote afgelegen tehuizen strookte niet meer met de nieuwe opvatting over goede jeugdzorg. Daarna heeft het pand jarenlang leeg gestaan. In 2001 heeft EMC zich in Huize Voordaan gevestigd en is het pand in zijn oude glorie hersteld. De Learning Collective was de laatste huurder van het pand.

door Henk van de Bunt