Geen haan die ernaar kraait

In de vroege ochtend hoor je ook in onze gemeente hier en daar het kraaien van een haan. Een oeroud symbool van leven, ritme en het begin van een nieuwe dag. Maar achter dat vertrouwde geluid, schuilt een ongemakkelijke waarheid. Want terwijl we het beeld van kippen en kuikens liefdevol omarmen, is er voor de haan steeds minder plaats.

Rond de paasdagen ontstaat ieder jaar weer een golf van enthousiasme: eieren die worden uitgebroed, soms zelfs live te volgen via broedmachines op social media (het is een ware hype!). Kuikens zijn nu eenmaal onweerstaanbaar. Maar bij dat vertederende beeld hoort een realiteit waar minder graag naar gekeken wordt. Want uit die eieren komen niet alleen hennetjes, maar ook haantjes. En juist die haantjes zijn vaak ongewenst.

Weg met hanen
In een tijd waarin efficiëntie de boventoon voert, past de haan slecht in het plaatje. Hennen leggen eieren en veroorzaken relatief weinig overlast. Hanen doen dat niet: ze kraaien, groeien trager, eten meer, vechten onderling en zijn daarom lastig samen te houden. In de pluimveehouderij worden daarom dagelijks tienduizenden eendagshaantjes vergast, simpelweg omdat ze economisch niet rendabel zijn. Ook bij particulieren is de haan niet populair. Dierenbeschermingsambulances en -opvangcentra zien te vaak gedumpte hanen: achtergelaten bij kinderboerderijen of zwervend langs de weg. De schattige kuikens van een paar weken geleden blijken ineens een probleem.

Alternatieven 
Er ontstaan gelukkig steeds meer alternatieven. Zo kan er sinds een decennium in de pluimveehouderij gewerkt worden met geslachtsbepaling in het ei, waardoor haantjes niet meer uitkomen. Ook zijn er boeren die hanen wél opfokken voor vlees. Dat vraagt meer tijd, ruimte en geld, en dus betaalt de consument meer. Beide alternatieven zijn absoluut nog geen standaard, maar het laat wel zien dat het anders kan. Tegelijkertijd ligt die verantwoordelijkheid dichter bij huis. Wie ervoor kiest om zelf kuikens uit te broeden, moet zich realiseren dat daar óók hanen bij zitten. Daar hoort een plan bij. Dat kan betekenen dat je een haan een plek geeft, herplaatst, of (hoe ongemakkelijk dat voor sommigen ook voelt en zeker niet mijn keuze) zelf slacht. Want een haan laten ontstaan zonder na te denken over zijn toekomst, is misschien wel de minst verantwoorde keuze.

Lokale hanen
En zoals ik dit artikel begon: in onze gemeente zijn hanen gelukkig nog te horen. In het buitengebied is daar vaak ruimte voor. Maar in woonwijken ligt dat anders. Volgens de APV van onze gemeente mogen dieren geen geluidsoverlast veroorzaken. Dat betekent in de praktijk dat hanen daar zelden welkom zijn. Zelf heb ik twee verwende hennetjes, waarvan er één ooit in Utrecht werd gedumpt. Een haan ontbreekt. Begrijpelijk in Groenekan, maar ergens ook jammer. Want hanen zijn veel meer dan alleen lawaaimakers.

Meer dan gekraai
Kippen zijn cognitief intelligenter dan je waarschijnlijk denkt. Ze herkennen elkaar en mensen, leren van ervaringen en communiceren met een verrassend scala aan geluiden (zelfs al vanuit het ei). Hanen spelen daarin een duidelijke rol: ze waken, waarschuwen en zorgen voor rust in de groep. Het kippenhok zonder haan voelt, hoe praktisch ook, toch een beetje incompleet.

De echte vraag
Misschien zit daar wel de kern van het probleem. We zijn dol op het idee van leven, van kuikens, van het boerengevoel, van dieren in de tuin. Maar we willen dat wel inpassen in onze eigen voorwaarden. Stil, makkelijk en efficiënt. Als we echt geven om dieren, vraagt dat soms om minder aantrekkelijke keuzes. Minder impulsief kuikens uitbroeden. Bewuster omgaan met waar ons voedsel vandaan komt. En accepteren dat dieren niet alleen leuk zijn als ze jong zijn. Want kuikens zijn niet alleen schattige bolletjes dons. Soms zijn het gewoon (schitterende en fantastische!) hanen.

(Marlijn de Jager-Gerhardt - werkt bij de Dierenbescherming en brengt odes aan dier & natuur)